Is teamteaching effectief om de samenwerking tussen leerkrachten te verbeteren?

Teamteaching heeft een positief effect op het belang dat leerkrachten hechten aan samenwerking en op het vertrouwen van leerkrachten in hun eigen capaciteiten om samen te werken. Ook helpt teamteaching om minder ervaren leerkrachten gelijkwaardigere samenwerkingspartners te laten worden. Gedurende het proces moeten teamleden blijven communiceren over de visie op het onderwijs, de rolverdeling en de lespraktijk. Randvoorwaarden voor teamteaching zijn openheid, vertrouwen, respect en gelijkwaardigheid.
Open Is teamteaching effectief om de samenwerking tussen leerkrachten te verbeteren?

Samenwerkend leiderschap : zes invloeden die het verschil maken

Peter DeWitt
Rotterdam : Bazalt, 2020. - 196 p.
ISBN 9789461182852
In dit boek worden zes invloeden waar schoolleiders zich op kunnen richten besproken. Deze invloeden zijn afkomstig uit onderzoek van John Hattie, onderwijswetenschapper. De invloeden richten zich op het bijeen brengen van diverse betrokkenen om zo samen de verbeteringen vorm te geven. Deze manier van leidinggeven wordt samenwerkend leiderschap genoemd. Hierbij is het belangrijk dat alle belanghebbenden actief worden betrokken bij de aanpak. Dit kan worden gedaan door te ontmoeten, motiveren en model te staan. Een ‘samenwerkende schoolleider’ loopt de klassen in, praat met leerlingen, benadert ouders en discussieert met collega’s. Betrokkenen worden op hun eigen plek opgezocht, ze worden gemotiveerd om naar verbetering te streven en de schoolleider doet zelf voor hoe het moet.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost € 39,00

Samenwerking kinderopvang en jeugdzorg [themanummer Kindcentrum BBMP]

Themanummer van het tijdschrift Kindcentrum BBMP, nr. 1 januari/februari 2020, met een reeks artikelen over de samenwerking tussen kinderopvang en jeugdzorg:

• Zorg op maat in de eigen context  - Wilma Schepers
  Het lijkt erop dat het gedachtegoed van passende kinderopvang goed is geland in de sector. Was Alert4You ooit een voorloper, nu wordt er in de praktijk op veel meer plekken samengewerkt tussen jeugdzorg, kinderopvang en onderwijs. 
• Hoorn, Almere en Heerenveen - Jitty Runia
  Drie voorbeelden van samenwerking tussen kinderopvang, jeugdzorg en onderwijs. In Heerenveen zijn krachten gebundeld voor een gezamenlijke aanpak binnen kindcentrum Skoatterwiis. Almere kent een pilot Sterke Start. En in Hoorn is een ambulant inclusieteam actief, waardoor kinderen op hun eigen reguliere school en opvang kunnen blijven. 
• Kinderen met een plus - Jitty Runia
  'Kinderen met een Plus' in de gemeente Utrechtse Heuvelrug heeft tot doel kinderen binnen de kinderopvang of op een gespecialiseerde speelleergroep extra zorg te bieden. Het is een succes, zowel kinderen, ouders als pedagogisch medewerkers voelen zich gesteund. 
• In de praktijk vinden we elkaar - Yvonne Huisman
  In Rotterdam-Rijnmond bestaat innige samenwerking tussen kinderopvangorganisatie KindeRdam en MEE Rotterdam. In het artikel wordt ingegaan op ontwikkelingen, kansen en knelpunten. 
• Samen strijden tegen kindermishandeling - Maryse Nijhof-Broek en Janneke Schalkwijk  
• Grote verschillen tussen gemeenten - Maria Jongsma
  Het zijn net verschillende aanpakken, in Groningen en Drenthe. Maar wat zijn de succesfactoren, alles overziend? Verbinding, partnerschap en professionaliteit blijken sleutelwoorden. Medewerkers uit jgz, jeugdzorg en kinderopvang moeten elkaar kennen, zodat kinderen en ouders heel laagdrempelig hulp kunnen ontvangen. 

Naar een integratie van de basisvoorzieningen voor jonge kinderen en gezinnen

[S.l.] : Intesys, 2019. - 182 p.
Met lit. opg.
De integratie van kwetsbare kinderen in opvang en zorg en de ondersteuning van gezinnen met jonge kinderen lukt wellicht beter met een geïntegreerde samenwerking tussen voorzieningen. Het Europese Intesys-programma brengt daarom experts en professionals uit heel Europa samen om kennis over geïntegreerde samenwerking tussen voorzieningen op te bouwen en te delen. De focus op de warme overgang tussen voorzieningen voor 0- tot 3-jarigen, kleuterscholen en buitenschoolse opvang, met aandacht voor inspraak van de ouders leidde tot beleidsaanbevelingen en een toolkit. De toolkit wil verschillende actoren begeleiden en ondersteunen op hun pad naar geïntegreerd werken, zonder uit het oog te verliezen dat het hele systeem in de eerste plaats, het jonge kind en zijn gezin binnen een specifieke context, moet ondersteunen.
Open Toolkit geïntegreerd samenwerken 

Verrassend passend : Passend onderwijs in de praktijk

Utrecht : Nederlands Jeugdinsituut/Steunpunt Passend Onderwijs, 2019 . - 56 p.
In dit rapport zijn acht voorbeelden opgenomen waarin onderwijs en jeugdhulp samen optrekken. Deze praktijkverhalen willen duidelijk maken dat samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp kan helpen bij problemen van kinderen of gezinnen, maar ook dat met deze samenwerking problemen kunnen worden voorkomen doordat er vroegtijdig hulp wordt ingezet. Deze preventieve functie van de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp zijn in alle praktijkvoorbeelden terug te zien. In de nabeschouwing worden de werkzame factoren van de voorbeelden besproken. Verbinding van onderwijs en jeugdhulp kan op veel verschillende manieren vorm krijgen. Wanneer partijen er met elkaar over nadenken wat de jeugd in hun gemeente of regio kenmerkt en wat hun gezamenlijke ambities zijn, kan dat leiden tot gemeenschappelijke waarden en een gemeenschappelijke taal om preventief als professionele partners met ouders en kinderen samen op te trekken. Ook kunnen er dan gerichte interventies en programma’s worden ingericht voor specifieke doelgroepen. Doordat de samenwerking in diversiteit en breedte kan verschillen, is het van belang dat er samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp op alle niveaus wordt ontwikkeld.
Open Verrassend passend deel 1
Open Verrassend passend deel 2

Landelijke inventarisatie aansluiting onderwijs en jeugdhulp 2018

Michiel van der Grinten, Miriam Walraven, Debbie Kooij
Utrecht : Oberon, 2018. - (Evaluatie passend onderwijs ; 47)
Samenwerkingsverbanden en gemeenten zoeken naar mogelijkheden voor een betere aansluiting tussen passend onderwijs en jeugdhulp. Om zicht te krijgen op de wijze waarop gemeenten deze aansluiting vorm geven, werd er in 2018 door de Ministeries van OCW en VWS samen met de VGN een landelijk onderzoek verricht. Het eerste dat opvalt is dat er veel gebeurt op de aansluiting tussen het onderwijs en jeugdhulp. De afgelopen jaren zijn er stappen gezet voor een betere aansluiting en de eerste opbrengsten hiervan komen in beeld. Samenwerkingsverbanden en gemeenten geven de aansluiting tussen passend onderwijs en jeugdhulp vorm door onder andere samen te werken aan het realiseren van jeugdhulp op school en het tot stand brengen van diverse soorten onderwijszorgarrangementen. De samenwerking neemt verschillende vormen aan waarbij het ketenmodel en het netwerkmodel dominant zijn. Gedeelde visie, onderling vertrouwen en persoonlijk contact, goede randvoorwaarden en actieve betrokkenheid van partners blijken werkzame factoren te zijn. Wanneer deze factoren meer aanwezig zijn, ervaren gemeenten en samenwerkingsverbanden dat de aansluiting meer oplevert en zijn zij meer tevreden over de aansluiting. Ook blijkt dat het belangrijk is om binnen het beleid en bestuur plannen op elkaar af te stemmen en om monitoring in gang te zetten en evaluaties uit te voeren. Op dit moment worden door samenwerkingsverbanden en gemeenten opbrengsten gezien op het vlak van meer thuisnabije hulp en ondersteuning, minder thuiszitters en meer maatwerk. Ook zijn er een aantal punten niet bereikt zoals de vermindering van de werkdruk, administratieve lasten en het aantal verwijzingen naar gespecialiseerde zorg.

• Open Landelijke inventarisatie aansluiting onderwijs en jeugdhulp 2018 (40 p.)
• Open Bijlagen eindrapport Onderwijs & Jeugdhulp 2018 ( 120 p.)
• Open Factsheet Onderwijs & Jeugdhulp 2018 (1 p.)

Jongerenwerk en voortgezet onderwijs : partners in het versterken van schoolcarrières van jongeren

Asia Sarti, Willeke Manders, Judith Metz
Amsterdam : Hogeschool Amsterdam, 2019. - 30 p.
Deze bundel met vijf praktijkvoorbeelden wil een beeld van de diversiteit aan samenwerkingen tussen het voortgezet onderwijs en het jongerenwerk geven als inspiratie voor beleidsmedewerkers bij gemeenten, voor managers en uitvoerend personeel in het jongerenwerk en voortgezet onderwijs, en voor studenten pedagogiek, sociaal werk en sociaal beleid.
Enkele voorbeelden van samenwerking tussen het voortgezet onderwijs en het jongerenwerk zijn:
- Samenwerking The Mall de Baarsjes en het Marcanti College, Amsterdam
- Samenwerking JoU en Trajectum College, Utrecht
- Samenwerking Bindkracht10 en Pro College, Nijmegen
Open het rapport Jongerenwerk en voortgezet onderwijs 

Effectief werken in het veranderende jeugdveld : naar een gezamenlijke visie

Inge Bastiaanssen
Utrecht : Nederlands Jeugdinstituut, 2019. - 16 p.
Gemeenten, jeugdhulporganisaties en professionals willen samen zorgen dat kinderen, jongeren en ouders jeugdhulp krijgen die past bij hun situatie en die effectief is. Effectief werken is echter niet eenvoudig. De notitie Effectief werken in het veranderende jeugdveld wil een raamwerk bieden voor gemeenten en jeugdhulpaanbieders die in maatschappelijk partnerschap effectieve jeugdhulp willen realiseren. Iedereen wil dat de jeugdhulp zo effectief mogelijk werkt, of het nu gaat om preventie, vroegtijdige ondersteuning of specialistische behandeling. Maar de wetenschappelijke onderbouwing van hulpvormen en behandelmethoden is nog erg beperkt. Om toch effectieve jeugdhulp te bieden, is het nodig te investeren in het vakmanschap van jeugdprofessionals, zodat ze in staat zijn interventies of elementen daarvan op een goede manier in te zetten. Die investering levert het meeste op wanneer gemeenten en jeugdhulporganisaties samenwerken om goede resultaten te boeken, op basis van een gezamenlijke visie op effectief werken. De notitie zet de uitgangspunten voor effectief werken op een rij. Een van die uitgangspunten is dat gemeenten met professionals, aanbieders, ouders en jongeren in gesprek blijven over wat effectieve jeugdhulp is. De hier gepresenteerde visie op effectieve jeugdhulp kwam tot stand in gesprek met verschillende partijen in het jeugdveld.
Open de notitie Effectief werken in het veranderende jeugdveld 

Integratie opvang en zorg werpt vruchten af

Verslag van een interview met Jeannette Doornenbal waarin zij vertelt over de intensivering van de samenwerking tussen kinderopvang, onderwijs en zorg. In het oktobernummer 2017 van het tijdschrift Vroeg.
Intensiveren van de samenwerking tussen kinderopvang, onderwijs en zorg vormde de afgelopen drie jaar de rode draad van het landelijke project PACT. De resultaten spreken voor zich. “Pedagogische medewerkers voelen zich gesteund met zorgexpertise op de werkvloer”, vertelt Jeannette Doornenbal. “Hierdoor is men beter in staat om de ontwikkeling van ieder kind te stimuleren en probleemgedrag in een vroeg stadium te normaliseren, dus zonder dat daar direct diagnostiek en behandeling voor nodig is.”
Open Integratie opvang en zorg werpt vruchten af

Samenwerking in beeld 2 : basisscholen, kinderopvang en kindcentra: de stand van het land 2019

Michiel van der Grinten, Marleen Kieft, Debbie Kooi
Utrecht : Oberon, 2019 . - 69 p. / 2 p.
Verslag van de uitkomsten van landelijk onderzoek (na een eerste meting in 2016) naar de samenwerking tussen basisscholen en kinderopvang, met specifieke aandacht voor de ontwikkeling van kindcentra. Tevens wordt er een beeld geschetst van de stand van het land anno 2019 en van de trends die in deze samenwerking zichtbaar worden.
Uit de resultaten komt naar voren dat vrijwel alle bassisscholen samenwerken met de kinderopvang. Vergeleken met 2016 zijn onderwijs en kinderopvang intensiever gaan samenwerken. Zo zorgt de samenwerking voor een betere onwikkeling van kinderen, kinderen gaan met meer plezier naar school, kinderen die zorg nodig hebben worden sneller geholpen, ouders kunnen arbeid en zorg gemakkelijker combineren en het zorgt voor meer duidelijkheid voor ouders over bij wie ze terecht kunnen. Voor de toekomst geldt dit dat er stoppen met samenwerken geen optie is. Andere toekomstplannen zijn:
- Uitbreiden met zorg: Degenen die plannen hebben om de samenwerking uit te bouwen met meer partijen denken daarbij in de eerste plaats aan samenwerking met de zorg. Zij streven naar een sterkere verbinding met jeugdhulp en zorgaanbieders.
- Naar een nieuwe entiteit: Op de lange termijn wil bijna de helft van de bestuurders de eigen organisatie laten opgaan in een nieuwe entiteit en toewerken naar een integrale organisatie voor onderwijs en kinderopvang, bijvoorbeeld in de vorm van een kindcentrum.
Open het Rapport met Factsheet 

Bouw je dreamteam : anders kijken naar succesvol samenwerken

Johan de Keyser
Amsterdam : Lannoo Campus, 2018. - 191 p.
ISBN 9789401453622
Samenwerken op de werkvloer is niet altijd eenvoudig. Botsende persoonlijkheden en moeizame of onbestaande communicatie leiden tot een lage efficiëntie, en in het ergste geval tot ontslag. Terwijl vlot samenwerkende teams net meer kunnen bereiken dan de som van de individuen, als ze aan vier kernkwaliteiten werken: betrouwbaarheid, expressie, afspraken en monitoring.
Bouw je dreamteam leert leiders en teamleden in elke sector anders kijken naar hun teams. Daarbij vermijd je bijvoorbeeld maar beter het woord 'probleem' en schud je het best je hardnekkige hulpverlenerssyndroom af, maar leer je vooral hoe je praktisch aan de slag gaat om je team efficiënter en met meer plezier te laten samenwerken.
Met heldere inzichten en uitgewerkte cases.
Prijs: € 29,99

Onderwijs, opvang en gemeenten willen betere samenwerking

"Onderzoek wat het kost als kinderopvang en onderwijs vergaand kunnen samenwerken én kijk wat dit oplevert. Trek regels en bijbehorend toezicht daarnaast gelijk." Hiervoor pleiten de PO-Raad, Branchevereniging Maatschappelijke Kinderopvang, Sociaal Werk Nederland en Vereniging van Nederlandse Gemeenten in een position paper (2 p.).
Dat onderwijs en opvang kunnen samenwerken, levert veel op, stellen de partijen. Het is goed voor kinderen wanneer zij zich kunnen ontwikkelen langs een doorgaande lijn en soepel van opvang naar onderwijs kunnen doorstromen. Op de langere termijn profiteert de hele maatschappij hiervan. Een betere samenwerking, waarbij werknemers in beide sectoren kunnen werken, kan ook bijdragen aan het verminderen van de personeelstekorten en werkdruk. Nu staan regels dergelijke samenwerking in de weg. Actie van het kabinet op de volgende adviezen van de Taskforce kan helpen om verder te komen in de samenwerking tussen kinderopvang en basisonderwijs:
1. Onderzoek de kosten en baten van interdisciplinaire samenwerking tussen kinderopvang en onderwijs.
2. Laat samen met betrokken partijen aanvullend onderzoek doen naar de opbrengsten op de langere termijn van de samenwerking tussen kinderopvang, primair onderwijs en jeugdhulp.
3. Geef gemeenten de mogelijkheid om te ontschotten/bundelen.
4. Zorg voor één samenhangend toezichtkader en liefst één toezichthouder.
5. Ontwikkel alternatieve benaderingen voor gezamenlijke huisvesting.
6. Realiseer een wettelijke basis voor integrale kindcentra en voer een basistoegangsrecht in.

- Open de position paper 'Samenwerking kinderopvang en onderwijs' van 21-11-2018
- Open het Rondetafelgesprek Samenwerking kinderopvang en onderwijs  van 22-11-2018

Informele 'meetup' brengt kracht en inspiratie

Artikel van Mandy Pijl in Onderwijsblad, nr. 2 (28 januari 2017) ; p. 36-39
Steeds meer regio’s in Nederland gaan aan het werk met het in Rotterdam ontstane idee van het organiseren van MeetUps. In dit artikel wordt uitgewerkt wat een MeetUp is. Het idee is dat docenten uit verschillende onderwijssectoren, van primair onderwijs tot hbo, ideeën uitwisselen. Het gaat om inspiratiesessies, georganiseerd door een team van ongeveer vijftien docenten, waar alle geïnteresseerde docenten uit de regio welkom zijn. Tijdens een MeetUp worden ervaringen gedeeld en wordt er ook nagedacht over de visie op onderwijs. Inmiddels werken al elf Nederlandse steden met MeetUp. Open het artikel

Bestuurlijke samenwerkingsvormen in funderend onderwijs

Door dalende leerlingenaantallen staat het onderwijsaanbod onder druk. De krimp vraagt om oplossingen zoals een fusie tussen scholen, een besturenfusie of samenwerking met een andere organisatie voor onderwijs, kinderopvang of (jeugd)zorg. De Kamerbrief van 11 november 2016 zet de mogelijkheden en risico's van bestuurlijke samenwerkingsvormen op een rij. Lees meer
Bron: Nieuwsbrief onderwijs editie maart 2017 van Boels Zanders Advocaten