Wanneer krijgen we weer les? : de opmerkelijke praktijk van gepersonaliseerd onderwijs

Paula van Manen
Schiedam : Scriptum, 2019. - 199 p.
ISBN 9789463191760
Gepersonaliseerd onderwijs heeft de toekomst, daar zijn veel schooldirecties in alle onderwijslagen (primair, voortgezet, mbo en hbo) van overtuigd. Leerlingen krijgen in dat gepersonaliseerde onderwijs de keuze op welke manier en in welk tempo ze werken aan hun leerdoelen. Maar het is een containerbegrip, dat op elke school anders vorm krijgt.
Paula van Manen geeft een uniek kijkje in de keuken van gepersonaliseerd onderwijs. Met veel vaart en humor beschrijft ze hoe de omvangrijke onderwijsvernieuwing op haar school (ROC) twee jaar geleden werd ingevoerd. Klassikale lessen maakten plaats voor het zelfstandig behalen van doelen, docenten werden leercoaches, lokalen werden leerpleinen.
De dagelijkse bordsessies, doelenboekjes, het geven van kleuren in plaats van cijfers, woordrapporten, inspiratiebijeenkomsten, benen-op-tafel-sessies… Alles passeert de revue in haar openhartige schets van deze hedendaagse onderwijspraktijk.
Na het lezen van dit boek dringen zich vragen op als: Heeft gepersonaliseerd onderwijs wérkelijk de toekomst? Zijn scholen wel voldoende toegerust om hier goed vorm aan te geven? En voor welke leerlingen is deze manier van leren geschikt?

Niet aanwezig in kenniscentrum. Prijs: € 17,50

Stappenplan keuzeproces leermiddelen in het primair en voortgezet onderwijs

Willem-Jan van Elk

Zoetermeer : Kennisnet, 2019. - 9 p.

Hulpmiddel voor scholen bij het inrichten van het keuzeproces van nieuwe (digitale) leermiddelen. Het stappenplan beschrijft de fases die scholen doorlopen bij het kiezen van nieuwe leermiddelen. Het keuzeproces als project kent verschillende fases:
- Voorbereiding: hierbij zal de schoolleiding of een vaksectie het keuzeproces initiëren en een selectieteam van leraren samenstellen. Vervolgens krijgt het selectieteam van de schoolleiding en het bestuur een opdracht en randvoorwaarden. Een belangrijke stap in de voorbereidingsfase is analyseren welke leermiddelen de school al in huis heeft en de huidige leermiddelen evalueren. Door de plus- en minpunten vast te stellen in het huidige leermiddel en input te vragen van collega's, krijgt het selectieteam een beter beeld van waar het nieuwe leermiddel aan moet voldoen.
- Oriëntatie: hierbij inventariseert het selectieteam de leermiddelen op de markt en doet het inspiratie op. Hieruit ontstaat een longlist met leermiddelen waaruit het team kan kiezen. Daarnaast bepaalt het selectieteam de criteria waaraan een nieuw leermiddel moet voldoen.
- Keuze: het team komt tot een onderbouwde keuze voor een nieuw leermiddel. Dit leermiddel voldoet aan de criteria van zowel de school als de leraren zelf. Het selectieteam onderbouwt de keuze en deelt die met collega’s en de schoolleiding.
- Invoering/Implementatie: alle leraren zijn betrokken bij de invoering. Een belangrijke stap in deze fase is analyseren wat het nieuwe leermiddel betekent voor de inrichting van de lessen.
- Evaluatie: evalueer samen op de school het keuzeproces en kom zo tot een efficiënte aanpak die aansluit bij de school.
Een belangrijk onderdeel van het keuzeproces voor leermiddelen is het gesprek met leveranciers. In het artikel worden enkele tips gegeven, zoals het om uitleg en toelichting vragen zodat helder is hoe het leermiddel werkt.
Open hier het document

Communicatie zonder frustratie in het onderwijs : versterk de relatie met je leerling, je collega en jezelf!

Ingrid van Essen
Tielt : LannooCampus, 2019. - 228 p.
ISBN 9789401464574
Luisteren we aandachtig genoeg om echt te begrijpen wat de ander zegt? Durven we te zeggen wat er echt toe doet? Begrijpen we waarom we steeds in ineffectieve patronen terechtkomen? Goede communicatie op school is een win-win situatie voor alle betrokkenen. Het is het fundament en het zijn de bouwstenen van betekenisvolle relaties. Dit boek wil leerkrachten helpen om zo effectief mogelijk te communiceren, namelijk door te kijken hoe een leerkracht professioneel kan blijven en in verbinding kan communiceren zonder dat de relatie tussen de leerkracht en zijn/haar leerlingen of collega's wordt aangetast.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost € 30,99

Opvoeding en onderwijs tussen geduld en ongeduld

Joop Berding
Apeldoorn : Garant, 2019. - 212 p.
ISBN 9789085750833
Is de deugd van het geduld uit de opvoeding en uit het onderwijs aan het verdwijnen? Vanuit deze vraag, waarin een zorg wordt verwoord, verkent Joop Berding de vele betekenissen van geduld en zijn tegenbeeld ongeduld. De taalkunde, de theologie en de filosofie bieden prikkelende inzichten. Ook de praktijk komt aan de orde én aan het woord, in verhalen over opvoeding en onderwijs en in diepte-interviews met ouders en leraren. Zij spreken openhartig over hun worsteling tussen geduld en ongeduld, tussen afwachten en ingrijpen, tussen verdragen en opstaan-tegen. De hectiek van alledag stelt het geduld soms danig op de proef, maar zonder dat gaat het niet.
Een open zoektocht naar wat geduld en ongeduld in onze steeds snellere tijd betekenen voor opvoeding en onderwijs.
Joop Berding is pedagoog. Hij werkte vele jaren in en rond het onderwijs, onder andere als onderwijzer, beleidsmedewerker, praktijkonderzoeker, hogeschooldocent en auteur. Eerder publiceerde hij een aantal boeken en artikelen over Korczak, Dewey en Arendt.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Prijs: € 22,50

Effectieve feedback in het onderwijs

Jan Coppieters
Leuven ; Den Haag : Acco, 2019. - 246 p.
ISBN 9789463792677
Op een goed afgewogen manier vertelt de auteur over het belang van feedback in de lespraktijk. Hij maakt heel duidelijk dat zijn aanbevelingen mede zijn gebaseerd op het omvangrijke effectgrootte-onderzoek van John Hattie. Dat zegt niet alleen dat feedback een van de best werkende manieren is om leerlingen meer te laten leren, het laat ook zien welke aspecten van het leren dienen te worden benoemd en welke niet. Dit alles wordt praktisch ingevuld, bijvoorbeeld door aandacht te geven aan het formuleren van leerdoelen en succescriteria. Zaken die in het onderwijs actueel zijn, zoals formatief toetsen en zelfregulatie, komen op een natuurlijke manier aan bod. Belangrijk is dat dit alles niet kritiekloos gebeurt: waar andere publicaties soms een overdreven gunstige voorstelling geven van zaken als cijferloos lesgeven, is de toon hier eerder zakelijk. Met de vele verwijzingen naar wetenschappelijke publicaties en QR-codes die informatieve filmpjes oproepen, is dit een zeer goede gids voor docenten, zowel in het primair als secundair onderwijs, die feedback effectief willen inzetten in hun onderwijs.

Niet aanwezig in kenniscentrum. Prijs: € 29,90

De kracht van organisch leiderschap

Ronald van der Molen

Deventer : Vakmedianet, 2018. - 320 p.

ISBN 9789462762794

Boek over organisch leiderschap, een mensgerichte manier van leidinggeven. Organisch leiderschap is gericht op het aanwakkeren van leiderschap in medewerkers, het naar boven halen van het potentieel in mensen. Vaste afdelingen worden vervangen door autonome cellen of gelegenheidsteams die zich organiseren rondom klanten. Aan de hand van vijf fasen en tien grondbeginselen wordt uitgelegd wat medewerkers vandaag de dag nodig hebben om te floreren. Gewenst resultaat is  meer productiviteit, ondernemerschap, creativiteit, klanttevredenheid en winst. Met praktijkvoorbeelden van diverse organisaties.

Plek in kenniscentrum: Leiderschap 17690-MOLE

Minder veranderen, meer verbeteren : leiders met impact

Viviane Robinson
Rotterdam : Bazalt, 2019. - 116 p.
ISBN 9789461182760

Veranderingen in scholen leiden niet automatisch tot verbeteringen. In dit boek stelt de auteur een doel: het onderwijs en de leerresultaten verbeteren door minder te veranderen.
Veel schoolleiders geven leiding aan een verandering door een probleem waar te nemen, een oplossing te kiezen, en vervolgens een verandertraject te (laten) implementeren. De bypass-methode noemt Robinson dat. Robinson kiest liever voor de engagement-methode. Daarbij zijn de waarden en overtuigingen van de leraren het vertrekpunt. Schoolleiders ontwikkelen inzicht in de mogelijke weerstand tegen voorgestelde veranderingen en praten daar met leraren over. Samen beoordelen ze dan of het veranderplan tot verbetering kan leiden. Het draait dus niet om de invoering van veranderplannen, maar om de integratie ervan in de bestaande (complexe) werkpraktijk.
Er wordt antwoord gegeven op een aantal vragen:
- Hoe maak je duidelijk dat je niet tevreden bent met de huidige gang van zaken zonder mensen te ontmoedigen?
- Hoe leid je de zoektocht naar een betere aanpak als anderen een heel ander beeld hebben van wat ‘beter’ is?
- Hoe kom je er samen met je team achter of de voorgestelde alternatieven daadwerkelijk zullen leiden tot de gewenste verbetering? 

Niet aanwezig in kenniscentrum. Prijs: € 36,00

Slim! De 4 sleutels voor een effectieve les

Fred Kramer, Theo Wildeboer
Nieuwolda : Leuker.nu, 2019. - 157 p.
ISBN 9789463421379

Boek over de belangrijkste aandachtspunten voor een effectieve les geordend rond vier sleutels voor een effectieve les. Met praktijkvoorbeelden, tips en reflectievragen ter inspiratie om steeds effectievere lessen te geven. Het boek is gebaseerd op wetenschappelijke bronnen, maar ook op praktijkervaringen. De 4 sleutels voor een effectieve les:
1) Stelt de leerkracht een scherp leerdoel in de les?
2) Volgt de leerkracht 'de kortste weg naar Rome'?
3) Stimuleert de leerkracht de actieve betrokkenheid van leerlingen?
4)  Stemt de leerkracht af op verschillen?
Deel 1 van het boek behandelt de achtergrond van de vier sleutels voor een effectieve les. In Deel 2 worden 14 leerkrachtvaardigheden beschreven die de 4 sleutels ‘activeren’.

Niet aanwezig in kenniscentrum. Prijs: € 25,95

Moeten we vergaderen? [Poster]

Poster van OMJS, gebaseerd op de poster van Wrike (2015), die te gebruiken is als een beslissingsschema om te bepalen of je moet vergaderen of niet. Dus voorkom onnodige moeilijk-in-te-plannen afspraken of werk aan goed voorbereide vergaderingen.
Open de poster Moeten we vergaderen?

Teamwaaier : teams aan zet

Marijke Lingsma

Amsterdam : Boom, 2019. - 26 p.

ISBN 9789024428724

Teamwaaier voor teams die agile of zelforganiserend willen werken. Met doordenkertjes en werkvormen voor teams die hun wendbaarheid, veerkracht en vitaliteit willen vergroten.

Niet aanwezig in kenniscentrum. Prijs: € 15,50

Ons brein en het vermogen tot succesvol ondernemerschap

In: Kindcentrum BBMP. - nr. 6 (november/december 2019) ; p. 32-22
Verslag van de presentatie van Jelle Jolles op 14 november 2019 tijdens de landelijke dag van de bdKO waarin hij uitleg geeft over het brein als nieuwsgierigheidsmachine, van rijping van de hersenen tot het 25e levensjaar en wat dit betekent voor de ontwikkeling van pedagogisch medewerkers die vaak al jong gaan werken en hoe je daar als leidinggevende van de kinderopvang mee om kunt gaan.

Het onderwijsvragenboek : waarom doen we de dingen zoals we ze doen?

Claire Boonstra e.a
Amsterdam : University press, 2019. - 288 p.
ISBN 9789463726023
Onderzoek naar het waarom in onderwijs, naar de historische achtergrond, naar de voor- en nadelen en de mogelijke alternatieven. Dit boek gaat ervan uit dat het stellen van fundamentele vragen over het waarom in het onderwijs de mens kan helpen om doelbewuste keuzes te maken over de invulling van onderwijs en ons niet te laten leiden door ingesleten patronen en gewoontes. Er worden onder andere de volgende vragen besproken:
- Waarom hebben we jaarklassen, een centraal eindexamen en lange zomervakanties?
- Waarom gebruiken we standaard lesmethodes en gaan we uit van gemiddelden?
- Waarom geven we huiswerk?
- Waarom kleuteronderwijs?
- Waarom standaard lesmethodes?
- Waarom cijfers? 
- En waarom ligt de focus op cognitieve ontwikkeling?

Niet aanwezig in kenniscentrum. Prijs: € 24,95

De nieuwe schoolstrijd : hoe de toekomst van het onderwijs ons allen raakt

Barbara Moens

Kalmthout : Pelckmans, 2019. - 256 p.

ISBN 9789463104203

Van alle discussies over de toekomst raakt die over de toekomst van onze kinderen ons het meest. Het onderwijs is de plek bij uitstek waar die toekomst wordt voorbereid, gevrijwaard of verknoeid. Maar net zoals andere fundamentele zekerheden wordt ook het onderwijssysteem vandaag op losse schroeven gezet. Intussen moet het onderwijs alles aanpakken: van de ongelijkheid in de samenleving tot het welzijn van elk individueel kind. Elke maatschappelijke breuklijn loopt immers ook door het klaslokaal. Barbara Moens beschrijft in De nieuwe schoolstrijd hoe die breuklijnen zich vandaag ontwikkelen en wat er allemaal op het spel staat. In ons land (België) is het onderwijs altijd een discussiepunt geweest. In die schoolstrijd ging het vroeger om de ziel van het kind, vandaag gaat het om de toekomst.
Barbara Moens (1988) is historica en sinds 2011 politiek journalist bij de krant De Tijd. Ze is ook de onderwijsexperte voor de krant. Daarnaast is ze gastdocent aan de Master Journalistiek van de Vrije Universiteit Brussel.

Prijs: € 22,50

Vertrouwen, verbinden en vakmanschap in het onderwijs : strategisch hr-beleid voor een professionele leergemeenschap

Myriam Lieskamp, Rob Vink
herziene en uitgebreide dr. - Huizen : Pica, 2019. - 328 p.
ISBN 9789492525734
Uiteenzetting over strategisch human resource beleid (hr-beleid) voor professionele leergemeenschappen. In een professionele leergemeenschap staan vier processen centraal: samen veranderen, samen werken, samen leren en samen leiden. De focus ligt op het leren van de leerlingen en het zo goed mogelijk inrichten van het leerproces. Om dit te bereiken kan gebruik gemaakt worden van hr-beleid.
In het eerste deel van het boek wordt gekeken naar de ontwikkelingen in het onderwijs en wat een professionele leergemeenschap inhoudt. Wat is strategisch hr-beleid op basis van verbinden, vertrouwen en vakmanschap? In het tweede deel worden de vier processen die in een professionele leergemeenschap centraal staan verder uitgewerkt. Het gaat hierbij om het samen veranderen, samenwerken, samen leren en samen leiden. In het derde en laatste deel worden de mogelijkheden van verschillende hr-instrumenten die kunnen bijdragen aan een PLG op een rij gezet.  
Niet aanwezig in kenniscentrum. Prijs: € 44,90

Samen bouwen aan een professionele leergemeenschap : 5 aanraders

Willem de Vlaming
Dordrecht : Instondo, 2019. - 98 p. . - (TIBtools)
ISBN 9789463171892
Bespreking van het concept van een professionele leergemeenschap in relatie tot de school als lerende organisatie, en vanuit het belang van planmatig werken aan de ontwikkeling van de onderwijspraktijk. Vervolgens worden thema’s, concrete stappen en instrumenten aangereikt waarmee een schoolteam zich kan ontwikkelen als leergemeenschap. De TIBtool biedt tevens handvatten voor het effectief begeleiden van de ontwikkeling van een professionele leergemeenschap.
Plek in kenniscentrum: Lerende organisatie 20310-VLAM

Professionele groei van leraren en andere onderwijsprofessionals

Loes van Wessum, Quinta Kools

's-Hertogenbosch : Gompel & Svacina, 2019. - 116 p.
ISBN 9789463711180

n de afgelopen jaren hebben Loes van Wessum, associate lector ‘Leiderschap in Onderwijs en Opvoeding’ bij de educatieve opleidingen van Windesheim, en Quinta Kools, lector ‘Wendbare onderwijsprofessionals’ bij de Fontys Lerarenopleiding, zich vanuit verschillende invalshoeken beziggehouden met professionalisering van leraren en de rol van de schoolleider daarbij. Dit boek brengt hun gezamenlijke inzichten rond professionalisering van leraren bij elkaar. Het boek is opgebouwd uit twee delen. Het eerste deel biedt een theoretisch overzicht omtrent professionalisering van leraren. Het tweede deel presenteert een praktisch model voor het ontwerpen van professionaliseringstrajecten, het formuleren van de leerbehoeften en het in kaart brengen van de leeropbrengsten. Het model wil lerende onderwijsprofessionals – leraren, lerarenopleiders, schoolleiders, bestuurders en onderwijsadviseurs – helpen om grip te krijgen op hun leren. Het boek bevat links naar flitscolleges.

Niet aanwezig in kenniscentrum. Prijs: € 21,90

Onderwijsatlas primair onderwijs 2019 : de onderwijsarbeidsmarkt in beeld

Den Haag : Arbeidsmarktplatform PO, 2019. - 36 p.
Atlas met geografische kaarten, grafieken en kengetallen over recente en toekomstige, vaak regionale, arbeidsmarktontwikkelingen in het onderwijs. Deze gegevens bieden een samenhangend beeld van recente en toekomstige ontwikkelingen op de arbeidsmarkt in het primair onderwijs. De geografische kaarten brengen bovendien in één oogopslag regionale verschillen in kaart. Een belangrijk gegeven, omdat de arbeidsmarkt in het primair onderwijs een regionale arbeidsmarkt is. De onderwijsatlas verschijnt iedere twee jaar. 
Open de Onderwijsatlas primair onderwijs 2019

Van toekomstbestendig onderwijsconcept naar effectief ingerichte school

Interactieve presentatie op het event 'Duurzaam en vitaal leren' op 6-11-2019 in De Meshalllen te Wijchen. De bijeenkomst ging over 'doen wat echt werkt in de 21e eeuw' en 'de weg van toekomstbestendig onderwijsconcept naar effectief ingerichte school'.
Open de presentatie Van toekomstbestendig onderwijsconcept naar effectief ingerichte school'

Intervisiespel

Linda Schlundt Bodien
's-Hertogenbosch : Cinop, 2019
ISBN 9789790114205
Hoe kun je met collega's op een leuke manier het gesprek aangaan over duurzame inzetbaarheid, werkplezier en persoonlijke ontwikkeling? Hoe geef je elkaar op een opbouwende manier feedback, zodat die feedback maximaal impact heeft? Het Intervisiespel helpt daarbij: het is een praktisch hulpmiddel voor organisatie bij vraagstukken rondom duurzame professionalisering.

Niet in kenniscentrum aanwezig. Prijs om te bestellen: € 32,50

Samen bouwen aan een professionele leergemeenschap : 5 aanraders

Willem de Vlaming
Dordrecht : Instondo, 2019.
ISBN 9789463171892
In deze TIBtool wordt het concept van een professionele leergemeenschap besproken in relatie tot de school als lerende organisatie, en vanuit het belang van planmatig werken aan de ontwikkeling van de onderwijspraktijk. Vervolgens worden thema’s, concrete stappen en instrumenten aangereikt waarmee een schoolteam zich kan ontwikkelen als leergemeenschap.  De TIBtool biedt tevens handvatten voor het effectief begeleiden van de ontwikkeling van een professionele leergemeenschap.
Nog niet verschenen

Handwoordenboek basisonderwijs

Karl Baert, Sofie Bamelis, Hadewych Coppens, Annemie Desoete
's-Hertogenbosch : Gompel&Svacina, 2019. - 160 p.
ISBN 9789463710756
Verduidelijking van veelgebruikte begrippen die gerelateerd zijn aan het pedagogisch-didactisch handelen, het onderwijsmanagement, het orthopedagogische werkveld en aan de begeleiding van leerlingen met specifieke onderwijskundige ondersteuning.
De alfabetische ordening vergemakkelijkt het opzoeken. Waar nodig wordt verwezen naar andere begrippen om de samenhang aan te tonen. Voorbeelden verduidelijken complexere termen. Bovendien worden relevante bronnen aangegeven. De begrippenlijst wil een houvast bieden om onderwijsliteratuur, beschrijvingen en termen die in het onderwijslandschap voorkomen, beter te begrijpen en te situeren.
Prijs: € 24,90

Het didactische werkvormen boek : variatie en differentiatie in de praktijk

Jos Winkels, Piet Hoogeveen
Assen : Van Gorcum, 2019. - 384 p.
ISBN 9789023255611
Praktisch overzicht met bijna 250 didactisch onderbouwde werkvormen. Het legt de link naar de theorie en wil leraren helpen om voor iedere onderwijsvraag de juiste werkvorm te kiezen. Een alfabetisch overzicht vat de belangrijkste eigenschappen van de besproken werkvormen samen.
In deze twaalfde herziene editie van boek wordt meer aandacht besteed aan het gebruik van (interactieve) media als werkvorm of als hulpmiddel bij werkvormen. Ook is het hoofdstuk over activerende didactiek uitgebreid. Daarnaast zijn werkvormen geactualiseerd en zijn er nieuwe werkvormen bijgekomen.
Extra digitaal materiaal bij dit boek is gratis beschikbaar via www.lerarencampus.nl
Prijs: € 40,00

Leidinggeven is omgekeerd opvoeden : leiderschapslessen voor management impact

Bas Kodden en Eduard van Brakel
Deventer : Management Impact
ISBN 9789462763449
Wanneer stap je als leidinggevende in, en wanneer stap je uit? Wanneer applaudiseer je, en wanneer ben je directief? Hoe belangrijk is het om je staande te houden in een wereld vol veranderingen?
Leiderschapscoach en managementwetenschapper Bas Kodden ging samen met journalist Eduard van Brakel op zoek naar antwoorden op deze en andere leiderschapsvragen. Dit resulteerde in dit e-boek en luisterboek.
Download hier het e-boek

Nucance : hoe leren nuanceren je een succesvol leider maakt

Michael Fullan
Helmond : Onderwijs Maak Je Samen, 2019. - 144 p.
Met lit.opg.
ISBN 9789079336302
Pleidooi voor genuanceerd leiderschap in de onderwijspraktijk en uitwerking, aan de hand van diverse voorbeelden, van een model voor genuanceerd leiderschap uit.
In dit model komen concepten en inzichten uit eerdere publicaties van Michael Fullan samen in drie, elkaar versterkende, kenmerken van genuanceerd leiderschap:
- collectieve ambitie: het samengaan van moreel besef, visie en focus
- adaptief vermogen: het vergroten van de leer-, verbeter- en verandercapaciteit in de context, waardoor je tot diepere en genuanceerdere inzichten komt
- in een cultuur van verantwoordelijkheid en verantwoording, waar leiderschap en eigentijds, doordacht onderwijs meer impact heeft op het leren en leven van kinderen.
Een ‘genuanceerde leider’ is in staat om tot de essentie door te dringen en om opkomende negatieve trends om te buigen en van richting te laten veranderen. Te beginnen bij het onderwijs omdat ‘verdiepend, gelijkwaardiger en wijdverbreid onderwijs het krachtigste tegengif is om de gezondheid van de mensheid en haar omgeving te herstellen’.
In de epiloog duidt Jan Heijmans de betekenis van genuanceerd leiderschap voor de Nederlandse context. Hij verkent het concept ‘nuanceren’ en komt tot de conclusie dat het daarbij met name gaat om opdracht- en contextbewustzijn.
Plek in kenniscentrum: Leiderschap 17690-FULL

Praktijkboek teamcoaching, aan de slag

Marijke Lingsma, Roy de Brabander
3e herz. ed.. - Amsterdam : Boom, 2018. - 288 p. : afb., schema ; 24 cm
Met lit. opg. ISBN 9789024425716
Praktijkboek - bij 'Aan de slag met teamcoching' van Marijke Lingsma (herziene editie 2018) - met leervormen en werkmodellen als handvatten voor die teamcoach die nodig zijn om het teamleren te bevorderen. Het boek bespreekt diverse leervormen om je eigen bekwaamheid als systeemgericht coach te vergroten én werkmodellen die je tijdens het teamcoachen kunt inzetten voor het leerproces tijdens de ontwikkeling van een zelfsturend team. Teamcoaching is een krachtig middel om teams in staat te stellen hun doelen te realiseren en zich duurzaam te ontwikkelen.
Plek in kenniscentrum: Coaching 13120-LING

Aan de slag met teamcoaching

Marijke Lingsma
11e dr.. - Amsterdam : Boom, 2019. - 238 p. : afb., schema ; 24 cm
Met lit. opg.
ISBN 9789024421213
Bespreking van de theoretische uitgangspunten van teamcoaching, vertaald in werkmodellen en voorzien van praktijkvoorbeelden met interventies, en van een teamcoachtraject met specifieke aandachtspunten voor de teamcoach. Teamcoaching is een krachtig middel om teams in staat te stellen hun doelen te realiseren en zich duurzaam te ontwikkelen. Deze herziene editie (sinds 2018) presenteert nieuwe inzichten, theorie en voorbeelden, zoals intake, teamcoachen van zelforganiserende team, het coachen van niet-functionerende teams en afronding.
Plek in kenniscentrum: Coaching 13120-LING

Zo doen we dat hier niet! : succesvol zijn en blijven in tijden van verandering

John Kotter, Holger Rathgeber
Amsterdam : Business Contact, 2016. - 176 p.
ISBN 9789047009603
Hoe kunnen organisaties succesvol blijven in een periode van tegenspoed? De auteurs van Onze ijsberg smelt! buigen zich over een van de meest fundamentele vragen van organisaties. Zo doen we dat hier niet! gaat over een groep stokstaartjes in de Kalahariwoestijn. Na jaren van gestage groei zorgt langdurige droogte ervoor dat hun voorraden uitgeput raken, roofdieren hun gebied betreden en het harmonieuze leven van de groep wordt bedreigd. De stokstaartjes maken onderling ruzie en de houding 'zo doen we dat hier niet' blokkeert iedere oplossing. Twee jonge stokstaartjes besluiten hulp te gaan zoeken. Ze ontdekken een veel kleinere groep die het heel anders aanpakt, met focus op teamwork en flexibiliteit. Maar ook daar blijkt niet alles perfect. Kunnen de stokstaartjes het beste van twee werelden combineren, voordat het te laat is?
Plek in kenniscentrum: Management 13130-KOTT

75 Werkvormen voor agile-lean teamcoaching : teams begeleiden naar zelforganiserend verbeteren

Aty Boers, Marijke Lingsma
Amsterdam : Boom, 2018. - 192 p.
ISBN 9789024403950
Praktische handvatten bij het boek De 10 principes voor agile-lean teamcoaching.
Dé basis voor wendbare organisaties zijn zelforganiserende teams: die nemen eigenaarschap voor hun resultaten én voor volwassen onderlinge interactie. Deze teams ontstaan niet zomaar; dat vraagt om professionele begeleiding. In hun boek De 10 principes van agile-lean teamcoaching laten Aty Boers en Marijke Lingsma zien hoe die begeleiding eruit kan zien. Belangrijk hierbij is het inzetten van een passende werkvorm, aansluitend bij wat een team te leren heeft om stappen te zetten in zijn groei.
75 Werkvormen voor agile-lean teamcoaching biedt deze werkvormen. Onderscheidend is het samenspel van benaderingen vanuit agile, scrum en lean met die van teamcoaching. De werkvormen zijn geordend volgens de Plan-Do-Check-Act-benadering. Bij iedere werkvorm is aangegeven voor welke situatie deze inzetbaar is en welke varianten mogelijk zijn. Ook worden tips gegeven voor het zodanig inzetten van werkvormen dat het eigenaarschap zo veel mogelijk bij het team ligt.
Prijs: € 23,50

De 10 principes van agile-lean teamcoaching : zelforganiserend verbeteren in de praktijk

 

Aty Broers, Marijke Lingsma
Amsterdam : Boom, 2018. - 264 p.
Methode die teams wil helpen te groeien als team én in de prestaties die ze neerzetten. Deze vorm van begeleiding is ontstaan doordat er nieuwe vormen van organiseren ontstaan die vragen om nieuwe vormen van begeleiden. Steeds meer organisaties zien relevant en wendbaar blijven als hun belangrijkste uitdagingen. Cruciaal daarvoor zijn volgens de auteurs sterke, zelforganiserende teams. Teams die in staat zijn betekenis te geven aan hun rol en gesprekspartner zijn voor andere teams. Het gaat hierbij om resultaat, afstemming, groei in volwassenheid qua samenwerking en om procesvolwassenheid. Het professioneel begeleiden hiervan vraagt om een andere manier van kijken en om het op de juiste manier inzetten van passende interventies. Gebaseerd op best practices vanuit methoden als lean, agile en teamcoaching.
ISBN 9789024406678
Prijs: € 29,90

Naar een integratie van de basisvoorzieningen voor jonge kinderen en gezinnen

[S.l.] : Intesys, 2019. - 182 p.
Met lit. opg.
De integratie van kwetsbare kinderen in opvang en zorg en de ondersteuning van gezinnen met jonge kinderen lukt wellicht beter met een geïntegreerde samenwerking tussen voorzieningen. Het Europese Intesys-programma brengt daarom experts en professionals uit heel Europa samen om kennis over geïntegreerde samenwerking tussen voorzieningen op te bouwen en te delen. De focus op de warme overgang tussen voorzieningen voor 0- tot 3-jarigen, kleuterscholen en buitenschoolse opvang, met aandacht voor inspraak van de ouders leidde tot beleidsaanbevelingen en een toolkit. De toolkit wil verschillende actoren begeleiden en ondersteunen op hun pad naar geïntegreerd werken, zonder uit het oog te verliezen dat het hele systeem in de eerste plaats, het jonge kind en zijn gezin binnen een specifieke context, moet ondersteunen.
Open Toolkit geïntegreerd samenwerken 

Opgroeien in Nederland : een impressie van de voorzieningen waarmee kinderen en gezinnen te maken kunnen krijgen

Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut, 2018. - 9 p.
Schema, ontwikkeld door het Nederlands Jeugdinstituut in samenspraak met gemeenten, dat laat zien welke voorzieningen en wetten een rol kunnen spelen in het leven van kinderen, jongeren en hun opvoeders. De voorzieningen waar kinderen en ouders mee te maken kunnen krijgen zijn verdeeld in 3 categorieën. De eerste categorie zijn de basisvoorzieningen. Gewoonlijk hebben ouders en kinderen alleen contact met deze basisvoorzieningen. Dit zijn bijvoorbeeld school en het consultatiebureau. Als zich eenvoudige problemen voordoen, zijn er organisaties die basisondersteuning (categorie 2) bieden, bijvoorbeeld een opvoedcursus. Bij complexere problemen, is er intensieve en gespecialiseerde ondersteuning (categorie 3) nodig. Een voorbeeld hiervan is een dyslexiebehandeling. Deze voorzieningen zijn in het schema onderverdeeld in levensdomeinen. De levensdomeinen zijn: psychische gezondheid, sociaal netwerk, woonomgeving, onderwijs en dagbesteding, financiën, werk & inkomen en veiligheid.
Open Opgroeien in Nederland

De inzet van zorg in onderwijstijd bij 90 scholen voor speciaal onderwijs : quickscan

Utrecht : Nederlands Jeugdinsituut, 2019. - 11 p.
In de brief aan de Tweede Kamer van 23 november 2018 over Onderwijs en Zorg zetten de minister van Onderwijs en de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport uiteen hoe zij willen zorgdragen dat ieder kind zich kan ontwikkelen door de combinatie van zorg en onderwijs beter te regelen voor kinderen met een (grote) ondersteuningsbehoefte als gevolg van cognitieve beperkingen, medische of psychische problemen, lichamelijke beperkingen en/of beperkte sociaal emotionele ontwikkeling. Op basis van een analyse van de huidige praktijk worden vijf aandachts- en knelpunten genoemd. Tien maatregelen, die worden genoemd, dragen in samenhang bij aan oplossingen voor genoemde knelpunten. Maatregel 1: Betere financiering van zorg in onderwijs voor kinderen met complexe problematiek, heeft betrekking op deze Quickscan. Ondersteuningsvragen, die het Nederlands Jeugdinstituut bereikten vanuit organisaties in het veld, zijn reden geweest deze Quickscan uit te voeren onder de scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs die onder andere werkzaam zijn voor leerlingen met een ernstige meervoudige beperking. De uitkomsten van de Quickscan kunnen benut worden om met betrokkenen uit het veld, zowel vanuit de zorg als vanuit het (speciaal) onderwijs en met gehandicapten- en ouderorganisaties te werken aan een pakket van maatregelen dat in samenhang de financiering en organisatie van de zorg in onderwijstijd vereenvoudigt.
Open de quickscan De inzet van zorg in onderwijstijd bij 90 scholen voor speciaal onderwijs 

Verrassend passend : Passend onderwijs in de praktijk

Utrecht : Nederlands Jeugdinsituut/Steunpunt Passend Onderwijs, 2019 . - 56 p.
In dit rapport zijn acht voorbeelden opgenomen waarin onderwijs en jeugdhulp samen optrekken. Deze praktijkverhalen willen duidelijk maken dat samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp kan helpen bij problemen van kinderen of gezinnen, maar ook dat met deze samenwerking problemen kunnen worden voorkomen doordat er vroegtijdig hulp wordt ingezet. Deze preventieve functie van de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp zijn in alle praktijkvoorbeelden terug te zien. In de nabeschouwing worden de werkzame factoren van de voorbeelden besproken. Verbinding van onderwijs en jeugdhulp kan op veel verschillende manieren vorm krijgen. Wanneer partijen er met elkaar over nadenken wat de jeugd in hun gemeente of regio kenmerkt en wat hun gezamenlijke ambities zijn, kan dat leiden tot gemeenschappelijke waarden en een gemeenschappelijke taal om preventief als professionele partners met ouders en kinderen samen op te trekken. Ook kunnen er dan gerichte interventies en programma’s worden ingericht voor specifieke doelgroepen. Doordat de samenwerking in diversiteit en breedte kan verschillen, is het van belang dat er samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp op alle niveaus wordt ontwikkeld.
Open Verrassend passend deel 1
Open Verrassend passend deel 2

De staat van de schoolleider 2019

Utrecht : AVS ; VO-Raad, 2019. - 36 p.
Naast het openingsartikel, waarin vier schoolleiders hun vak omschrijven, staan in de publicatie vier artikelen die actuele thema’s rond het schoolleidersvak aansnijden:

1. 'Onderwijs en zorg' raken steeds meer verweven: wat betekent dit voor het werk van een schoolleider?
2. 'De positie van de middenmanager in het voortgezet onderwijs'. Wie is die hardwerkende middenmanager, die cruciaal is voor het reilen en zeilen van een school, maar het vak meestal zelf onder de knie moet krijgen? En behartigt deze leidinggevende vooral de belangen van de directie of juist van zijn mensen?
3. 'Het samenspel tussen directie, bestuur en toezicht'. Omdat het vak van schoolleider eenzaam is, is het des te belangrijker dat hij steun heeft van bestuur en toezichthouder. Hoe zorg je voor respect voor elkaars rol, zonder je eigen verantwoordelijkheid te verliezen? Hoe bouw je samen aan de kwaliteit van onderwijs? En hoe geef je elkaar professionele ruimte?
4. 'De toegenomen urgentie van de competentie ‘communicatie’. Als schoolleider in de huidige maatschappij moet je continu schakelen tussen verschillende niveaus en in- en externe partners (zoals kinderopvang, gemeente, buurthuis of sportaccommodatie, mondige ouders). Welke belangen zijn in het geding? “Schoolleider zijn vergt moed. Je moet hart voor de zaak hebben en duidelijk durven zijn”, aldus een geïnterviewde schoolleider.

Open De staat van de schoolleider 2019 

Landelijke inventarisatie aansluiting onderwijs en jeugdhulp 2018

Michiel van der Grinten, Miriam Walraven, Debbie Kooij
Utrecht : Oberon, 2018. - (Evaluatie passend onderwijs ; 47)
Samenwerkingsverbanden en gemeenten zoeken naar mogelijkheden voor een betere aansluiting tussen passend onderwijs en jeugdhulp. Om zicht te krijgen op de wijze waarop gemeenten deze aansluiting vorm geven, werd er in 2018 door de Ministeries van OCW en VWS samen met de VGN een landelijk onderzoek verricht. Het eerste dat opvalt is dat er veel gebeurt op de aansluiting tussen het onderwijs en jeugdhulp. De afgelopen jaren zijn er stappen gezet voor een betere aansluiting en de eerste opbrengsten hiervan komen in beeld. Samenwerkingsverbanden en gemeenten geven de aansluiting tussen passend onderwijs en jeugdhulp vorm door onder andere samen te werken aan het realiseren van jeugdhulp op school en het tot stand brengen van diverse soorten onderwijszorgarrangementen. De samenwerking neemt verschillende vormen aan waarbij het ketenmodel en het netwerkmodel dominant zijn. Gedeelde visie, onderling vertrouwen en persoonlijk contact, goede randvoorwaarden en actieve betrokkenheid van partners blijken werkzame factoren te zijn. Wanneer deze factoren meer aanwezig zijn, ervaren gemeenten en samenwerkingsverbanden dat de aansluiting meer oplevert en zijn zij meer tevreden over de aansluiting. Ook blijkt dat het belangrijk is om binnen het beleid en bestuur plannen op elkaar af te stemmen en om monitoring in gang te zetten en evaluaties uit te voeren. Op dit moment worden door samenwerkingsverbanden en gemeenten opbrengsten gezien op het vlak van meer thuisnabije hulp en ondersteuning, minder thuiszitters en meer maatwerk. Ook zijn er een aantal punten niet bereikt zoals de vermindering van de werkdruk, administratieve lasten en het aantal verwijzingen naar gespecialiseerde zorg.

• Open Landelijke inventarisatie aansluiting onderwijs en jeugdhulp 2018 (40 p.)
• Open Bijlagen eindrapport Onderwijs & Jeugdhulp 2018 ( 120 p.)
• Open Factsheet Onderwijs & Jeugdhulp 2018 (1 p.)

Jongerenwerk en voortgezet onderwijs : partners in het versterken van schoolcarrières van jongeren

Asia Sarti, Willeke Manders, Judith Metz
Amsterdam : Hogeschool Amsterdam, 2019. - 30 p.
Deze bundel met vijf praktijkvoorbeelden wil een beeld van de diversiteit aan samenwerkingen tussen het voortgezet onderwijs en het jongerenwerk geven als inspiratie voor beleidsmedewerkers bij gemeenten, voor managers en uitvoerend personeel in het jongerenwerk en voortgezet onderwijs, en voor studenten pedagogiek, sociaal werk en sociaal beleid.
Enkele voorbeelden van samenwerking tussen het voortgezet onderwijs en het jongerenwerk zijn:
- Samenwerking The Mall de Baarsjes en het Marcanti College, Amsterdam
- Samenwerking JoU en Trajectum College, Utrecht
- Samenwerking Bindkracht10 en Pro College, Nijmegen
Open het rapport Jongerenwerk en voortgezet onderwijs 

Effectief werken in het veranderende jeugdveld : naar een gezamenlijke visie

Inge Bastiaanssen
Utrecht : Nederlands Jeugdinstituut, 2019. - 16 p.
Gemeenten, jeugdhulporganisaties en professionals willen samen zorgen dat kinderen, jongeren en ouders jeugdhulp krijgen die past bij hun situatie en die effectief is. Effectief werken is echter niet eenvoudig. De notitie Effectief werken in het veranderende jeugdveld wil een raamwerk bieden voor gemeenten en jeugdhulpaanbieders die in maatschappelijk partnerschap effectieve jeugdhulp willen realiseren. Iedereen wil dat de jeugdhulp zo effectief mogelijk werkt, of het nu gaat om preventie, vroegtijdige ondersteuning of specialistische behandeling. Maar de wetenschappelijke onderbouwing van hulpvormen en behandelmethoden is nog erg beperkt. Om toch effectieve jeugdhulp te bieden, is het nodig te investeren in het vakmanschap van jeugdprofessionals, zodat ze in staat zijn interventies of elementen daarvan op een goede manier in te zetten. Die investering levert het meeste op wanneer gemeenten en jeugdhulporganisaties samenwerken om goede resultaten te boeken, op basis van een gezamenlijke visie op effectief werken. De notitie zet de uitgangspunten voor effectief werken op een rij. Een van die uitgangspunten is dat gemeenten met professionals, aanbieders, ouders en jongeren in gesprek blijven over wat effectieve jeugdhulp is. De hier gepresenteerde visie op effectieve jeugdhulp kwam tot stand in gesprek met verschillende partijen in het jeugdveld.
Open de notitie Effectief werken in het veranderende jeugdveld 

Integratie opvang en zorg werpt vruchten af

Verslag van een interview met Jeannette Doornenbal waarin zij vertelt over de intensivering van de samenwerking tussen kinderopvang, onderwijs en zorg. In het oktobernummer 2017 van het tijdschrift Vroeg.
Intensiveren van de samenwerking tussen kinderopvang, onderwijs en zorg vormde de afgelopen drie jaar de rode draad van het landelijke project PACT. De resultaten spreken voor zich. “Pedagogische medewerkers voelen zich gesteund met zorgexpertise op de werkvloer”, vertelt Jeannette Doornenbal. “Hierdoor is men beter in staat om de ontwikkeling van ieder kind te stimuleren en probleemgedrag in een vroeg stadium te normaliseren, dus zonder dat daar direct diagnostiek en behandeling voor nodig is.”
Open Integratie opvang en zorg werpt vruchten af

Het onderwijs heeft nog veel te leren

In 2012 kwam Goed Onderwijs en de Cultuur van het Meten uit van Gert Biesta, waarin hij de drieslag kwalificatie-socialisatie-persoonsvorming voor het eerst in het Nederlands introduceerde. Voor de editie van het boek schreef Biesta een nieuw nawoord waarin hij vertelt hoe zijn ideeën zijn opgepakt en welke kwesties daarbij spelen.
Open Het onderwijs heeft nog veel te leren

Wijze lessen : twaalf bouwstenen voor effectieve didactiek

Tim Surma e.a.
Meppel : Ten Brink, 2019. - 208 p.
ISBN 9789077866528
Welke bouwstenen voor effectieve lessen kunnen docenten in het VO gebruiken en hoe kunnen deze toegepast worden in de dagelijkse lespraktijk? De 12 bouwstenen, gebaseerd op het werk van o.a. Barak Rosenshine (2010) en Pashler en collega's (2007) zijn instructieprincipes. Deze principes zijn gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. Er worden voorbeelden gegeven van hoe deze principes in de klas kunnen worden toegepast. Als bouwstenen worden onder andere directe instructie, responsive teaching en expliciete instructie besproken. Ga naar de site van Wijze lessen om het boek te downloaden én je vindt ook bij elk hoofdstuk praktijkvoorbeelden, beeld- en videomateriaal. Deze extra materialen worden continu uitgebreid.

Ontwerpen van gepersonaliseerd onderwijs

Beschrijving - door Lucie Lolkema en Karin Vogelaar - van hoe vanuit een duidelijke onderwijsvisie de opleidingen van Hogeschool Utrecht (HU) de afgelopen jaren aan de slag gegaan zijn met het ontwikkelen van nieuw onderwijs. Eén van de dimensies van de HU-visie is ‘gepersonaliseerd leren’. De auteurs hebben een analyse uitgevoerd van hoe opleidingen binnen de HU omgaan met deze dimensie in het ontwerp van hun onderwijs. Hierbij hebben ze gebruik gemaakt van de vijf dimensies voor Onderwijs op Maat (SURF, 2016) en die dimensies afgezet tegen de niveau-indeling van Leadbeater (2014) voor het personaliseren van diensten. Uit de analyse van de innovaties binnen de HU kwamen vier vormen van gepersonaliseerd onderwijs naar voren. Bij deze vormen hebben de auteurs succesfactoren onderscheiden op het gebied van beleidsafspraken en ontwerpkeuzes. Tot slot wordt een gespreksmodel ter ondersteuning van het ontwerpen van gepersonaliseerd onderwijs behandeld.
Open 'Ontwerpen van gepersonaliseerd onderwijs'