Onderwijsinspectie: meer focus op basisvaardigheden

Smit, F. (2022). Onderwijsinspectie: meer focus op basisvaardigheden: Vergroot vakinhoudelijke en didactische expertise van leraren en schoollleiders. MR magazine,(5) 4-8.
Steeds meer leerlingen verlaten het onderwijs zonder dat zij goed kunnen lezen, schrijven en rekenen en dat percentage stijgt nog elk jaar. De onderwijsinspectie concluderet in de Staat van het Onderwijs 2022 dat als scholen deze gestage achteruitgang willen keren, ze moeten focussen op de basisvaardigheden taal en rekenen. Ook moeten ze meer aandacht besteden aan burgerschapsvaardigheden.
Dit artikel doet verslag van een gesprek met experts op het gebied van onderwijskwaliteitsverbetering (o.a. Erik Meesters en Kees Vernooy) over de knelpunten voor bestuur en toezicht en de medezeggenschap.
Open Onderwijsinspectie: meer focus op basisvaardigheden

Hoe ziet het onderwijs eruit vanaf augustus 2021

Vanaf 1 augustus gaat de Inspectie van het Onderwijs werken met herziene onderzoekskaders in het primair onderwijs, het (voortgezet) speciaal onderwijs, het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs.

Op de website van de Inspectie van het Onderwijs staat wat de belangrijkste veranderingen inhouden en waarom het kader is herzien. Deze informatie is ook te lezen in deze pdf met alle informatie op een rij.

Er zijn aparte kaders voor:

• de voorschoolse educatie en het primair onderwijs
• het (voortgezet) speciaal onderwijs
• het voortgezet onderwijs

Het waarderingskader voor het toezicht op de samenwerkingsverbanden passend onderwijs staat als bijlage 1 in de onderzoekskaders po, vo en (v)so.

De hoofdlijnen in 2 minuten

De hoofdlijnen van de herziening van het toezicht hebben is samengevat in deze animatie.

Wet bestuur en toezicht rechtspersonen

De nieuwe Wet bestuur en toezicht rechtspersonen die per 1 juli 2021 in werking treedt brengt ook voor onderwijsinstellingen belangrijke wijzigingen met zich mee. De bedoeling van deze wet is om de kwaliteit van bestuur en toezicht bij onder andere stichtingen en verenigingen te verbeteren. Deze algemene wet heeft belangrijke gevolgen voor bestuurders en intern toezichthouders. Zo zal een indirect persoonlijk tegenstrijdig belang van een bestuurder of toezichthouder (slechts) tot uitsluiting van de besluitvorming leiden en niet van de bevoegdheid om de onderwijsinstelling te vertegenwoordigen. Verder wordt de mogelijkheid om rechterlijk in te grijpen in het bestuur én de raad van toezicht vergroot en wordt de wettelijke grondslag voor aansprakelijkheid van bestuurders en toezichthouders uitgebreid. Ook moet in de statuten de waarneming van bestuurders en toezichthouders worden geregeld bij belet en ontstentenis. Naast deze algemene wet blijven voor het onderwijs uiteraard de sectorspecifieke regels gelden. Het team Corporate Advisory van Boels Zanders Advocaten heeft de belangrijkste wijzigingen op een rijtje gezet.
Open het overzicht met de belangrijkste wijzigingen

Intern toezicht in het funderend onderwijs: onderzoek naar kwaliteit en professionalisering

Kees van Bergen
Amsterdam: Regioplan, 2020. - 72 p.
Om zicht te krijgen op de kwaliteit en professionalisering van het intern toezicht in het funderend onderwijs en mogelijke manieren om dit te borgen werd in het voorjaar, in samenwerking met Pieter Huisman, een onderzoek uitgevoerd in opdracht van het ministerie van OCW.
Voor het uitgevoerde onderzoek is een literatuurstudie gedaan naar kwaliteitskenmerken van intern toezicht, zijn intern toezichthouders via een enquête bevraagd, aanvullende interviews met bestuurders gehouden en case studies uitgevoerd onder een aantal toezichtsorganen die al meer aandacht besteden aan professionalisering. Ook zijn experts uit het onderwijs en andere sectoren (woningbouw, zorg) benaderd om de toepasbaarheid van verschillende borgingsystemen voor professionalisering in het onderwijs te onderzoeken.
Uit het onderzoek blijkt dat er zeker oog is voor verbetering van de kwaliteit van het intern toezicht en dat er op dat vlak ook stappen zijn gezet in de afgelopen jaren. Er zijn duidelijk ook aandachtspunten, bijvoorbeeld met de in codes goed bestuur afgesproken toezichtkaders en uit te voeren zelfevaluaties. De meeste intern toezichtsorganen (met name bij grotere schoolbesturen) besteden wel aandacht aan professionalisering, maar voeren nog te weinig gericht beleid op dit terrein. Zo bestaat er vaak geen opleidingsplan, is niet altijd een afgescheiden opleidingsbudget en gevolgde professionalisering wordt vaak niet geëvalueerd. Inhoudelijk hebben intern toezichthouders momenteel vooral behoefte aan professionalisering op gebied van onderwijskwaliteit, strategievorming, proactief toezichthouden en de invulling van de netwerkrol.
Intern toezichthouders en bestuurders erkennen in de interviews het belang van de borging van kwaliteit, maar pleiten voor niet al te vergaande eisen en verplichte registratiesystemen. Mogelijke systemen waar zij wel positief tegenover staan zijn het stimuleren van zelfevaluaties, onderlinge visitaties en het aanbieden van een basiscursus toezichthouden in het onderwijs. Op basis van ons onderzoek wordt geconcludeerd dat er bij verdere professionalisering onder andere rekening gehouden moet worden met de mate van regulering, met verschillen in schaalgrootte en bestuursmodel, met verschillende ervaringsfases (instap en doorontwikkeling) en met collectieve behoeften.
Open Intern toezicht in het funderend onderwijs

Code goed bestuur in het primair onderwijs

herz. ed. - Utrecht : PO-Raad, 2020. - 15 p. 

Vernieuwde Code Goed Bestuur. die ingaat op 1-1-2021. De Code Goed Bestuur geeft schoolbesturen een leidraad bij het realiseren van goed bestuur. De leden van de PO-Raad hebben in de code vastgesteld wat zij verstaan onder goed bestuur. Schoolbesturen en intern toezichthouders toetsen de bestuurlijke inrichting en het bestuurlijk functioneren aan de principes van deze code. De code is bedoeld als leidraad voor bewustwording, dialoog en verantwoordelijk handelen in aansluiting op de actuele thema’s en uitdagingen voor het primair onderwijs. Zo kan het document gebruikt worden als een instrument voor reflectie. De vorige Code Goed Bestuur is opgesteld in 2010 en werd in 2017 tussentijds gewijzigd. De herziene Code Goed Bestuur besteedt meer aandacht aan de maatschappelijke opgave van het primair onderwijs, en de verbinding met de maatschappelijke context die deze opgave met zich meebrengt. De zorg voor goed onderwijs voor alle kinderen is het leidend principe voor het bestuurlijk handelen in de sector. De belangrijkste verandering ten opzichte van de bestaande code is dat deze nieuwe principle based is. Vier principes staan centraal: - Het bestuur zorgt voor goed onderwijs aan alle kinderen - Het bestuur werkt voortdurend in verbinding met de maatschappelijke context. - Het bestuur werkt actief aan de professionaliteit van de organisatie en van zichzelf - Het bestuur werkt integer en transparant. Daarnaast zijn aan elk principe denkrichtingen verbonden die het gesprek tussen bestuurders en toezichthouders en andere partijen willen stimuleren. 

Open Code goed bestuur in het primair onderwijs

Functionele scheiding van bestuur en toezicht in de praktijk : interne checks & balances bij een functionele scheiding van bestuur en intern toezicht in het funderend onderwijs

Utrecht: Inspectie van het Onderwijs, 2018. - 48 p.
M et lit. opg.
De Onderwijsinspectie heeft in het rapport ‘Functionele scheiding van bestuur en toezicht in de praktijk’ onderzoek gedaan naar of er sprake is van voldoende controle en evenwicht bij een functionele scheiding van bestuur en intern toezicht in het funderend onderwijs. Als schoolbesturen kiezen voor een functionele scheiding van bestuur en toezicht houdt dit in dat er binnen een bestuur zowel een uitvoerend deel als een toezichthoudend deel is. De Inspectie van het Onderwijs onderzocht hoe de bestuurlijke inrichting eruit ziet bij besturen met een functionele scheiding en of wel voldoende sprake is van interne checks en balances. De Onderwijsinspectie concludeert dat de handelingsruimte van bestuurders soms te beperkt is. Ook moet er gewerkt worden aan de onafhankelijkheid van intern toezichthouders, zodat de controlerende rol van de toezichthouders voldoende tot uiting kan komen. Daarnaast geeft de Onderwijsinspectie aan dat, met name in het primair onderwijs, de wetgeving op de scheiding tussen bestuur en toezicht te veel ruimte biedt. De onderwijsinspectie beveelt aan om zorg te dragen en zodanige verdeling van bevoegdheden dat zowel uitvoerend bestuurders, personen aan wie uitvoerende bestuurstaken zijn verdeeld en interne toezichthouders, over bevoegdheden beschikken die nodig zijn om hun verantwoordelijkheid te kunnen nemen. Ook is het van belang dat sectororganisaties schoolbesturen ondersteunen met kaders waarin wordt aangegeven hoe de onafhankelijkheid van intern toezichthouders het beste gewaarborgd kan worden. Open het document

Inspectie van het Onderwijs: 'Verduidelijk wettelijke kaders voor scheiding bestuur en toezicht'

De Onderwijsinspectie heeft in het rapport ‘Functionele scheiding van bestuur en toezicht in de praktijk’ onderzoek gedaan naar of er wel sprake is van voldoende controle en evenwicht bij een functionele scheiding van bestuur en intern toezicht in het funderend onderwijs. Zij doet daarmee aanbevelingen voor schoolbesturen, politiek en sectorraden. Lees verder

Toezicht naar eigen inzicht : het nut van audits

De afgelopen jaren verzorgde de inspectie het toezicht op de scholen door middel van een periodiek kwaliteitsonderzoek. Vervolgens ging de inspectie meer risicogericht aan het werk en zette in op opbrengstgericht werken.
Artikel van Jaap de Jonge (adviseur Expertis Onderwijsadviseurs) in Basisschoolmanagement nr. 6 (september 2018), p. 15-17.

Veranderend toezicht : werken aan wederzijds vertrouwen tussen school en inspectie

Gérard Zeegers
Huizen : Pica, 2017 . - ( Leiderschap in de onderwijspraktijk ; 15)
ISBN 9789492525147
Uitleg van de veranderde verhoudingen tussen scholen en de onderwijsinspectie wat te maken heeft met de nieuwe manier van toezicht houden vanaf augustus 2017. Met het nieuwe toezicht sluit de inspectie zoveel mogelijk aan op de eigen ambities van besturen en scholen; de scholen en besturen krijgen de eindverantwoordelijkheid voor het formuleren van de eigen onderwijskwaliteit. Met de nieuwe wettelijke kaders ontstaat ruimte. De scholen krijgen vertrouwen van de inspectie, maar ervaren dit niet zelf altijd zo. Dit boek gaat over dit spanningsveld en beschrijft hoe vrijheid en verantwoordelijkheid samen kunnen gaan. Het boek geeft informatie over:
-het nieuwe toezichtkader en de nieuwe werkwijze van de inspectie (de belangrijkste wettelijke veranderingen);
-de manieren waarop besturen en scholen voortaan op eigen wijze verantwoording kunnen afleggen;
-de mogelijkheden van zelfevaluatie en feedback (de theorie en de praktijk).
Prijs: € 25,-

Veranderend toezicht : werken aan wederzijds vertrouwen tussen school en inspectie

Gérard Zeegers
Huizen : Pica, 2017. - (Leiderschap in de onderwijspraktijk ; 15)
ISBN 9789492525147
Beschrijving van de veranderde verhoudingen tussen scholen en de onderwijsinspectie wat te maken heeft met de nieuwe manier van toezicht houden vanaf augustus 2017. Met het nieuwe toezicht sluit de inspectie zoveel mogelijk aan op de eigen ambities van besturen en scholen; de scholen en besturen krijgen de eindverantwoordelijkheid voor het formuleren van de eigen onderwijskwaliteit. Met de nieuwe wettelijke kaders ontstaat ruimte. De scholen krijgen vertrouwen van de inspectie, maar ervaren dit niet zelf altijd zo. Dit boek gaat over dit spanningsveld en beschrijft hoe vrijheid en verantwoordelijkheid samen kunnen gaan. Het boek geeft informatie over: -het nieuwe toezichtkader en de nieuwe werkwijze van de inspectie (de belangrijkste wettelijke veranderingen); -de manieren waarop besturen en scholen voortaan op eigen wijze verantwoording kunnen afleggen; -de mogelijkheden van zelfevaluatie en feedback (de theorie en de praktijk).
Prijs € 25,-

Wat verandert er op 1 augustus voor het primair onderwijs?

Een nieuwe vorm van inspectietoezicht, een aangescherpte Code Goed Bestuur, nieuwe bekwaamheidseisen voor onderwijspersoneel, een lichtere fusietoets bij kleine fusies en een aflopend akkoord over de personele gevolgen van passend onderwijs. De PO-Raad zette de belangrijkste wijzigingen die 1 augustus 2017 zijn ingegaan voor u op een rij. Lees meer

Handreiking Goede Medezeggenschap voor overleg tussen (G)MR en intern toezichthouder

Sinds 1 januari 2017 moeten de (Gemeenschappelijke) Medezeggenschapsraad (GMR) en de intern toezichthouder van een school minimaal tweemaal per jaar overleg voeren met elkaar. Om bij te dragen aan een zo goed mogelijk contact tussen beide partijen, heeft het project Versterking medezeggenschap hiervoor een handreiking opgesteld. Open de handreiking

Toezicht en zelfevaluatie - themanummer van Kader Primair (nr. 8, april 2017)

‘Alleen door ruimte te geven, kan iets tot bloei komen' 
Daniëlla van ‘t Erve
Vanaf 1 augustus aanstaande geldt het nieuwe inspectietoezicht in het primair, voortgezet en speciaal onderwijs. De inspectie begint voortaan bij het bestuur in plaats van de scholen. Eigen verantwoordelijkheid vormt het uitgangspunt. De eerste...

‘Het doel van zelfevaluatie is dat je je als school ontwikkelt’

Richard Hassink
Scholen gaan de komende jaren steeds meer naar zichzelf kijken. Dat is een effect van het nieuwe toezichtkader van de onderwijsinspectie, waarin zelfevaluatie steeds belangrijker wordt. Hoe organiseer je dat? Waar let je op? En wat is een...

Samen optrekken voor het beste onderwijs  - Marijke Nijboer
Hoe blijf je als toezichthouder goed op de hoogte van wat er speelt binnen je onderwijsorganisatie? En hoe richt je het toezicht zo in, dat het schoolbestuur en de scholen hier echt van profiteren? ‘Niet te dicht er bovenop’, was in...

Vernieuwd toezicht: wat betekent dat voor het bestuur? (Onderwijsinspectie)

Het onderwijs verandert. En het toezicht verandert mee. Vanaf 1 augustus 2017 houdt de Inspectie van het Onderwijs op een nieuwe manier toezicht op het onderwijs. Ze willen besturen en scholen blijvend en nadrukkelijker stimuleren. Wat gaat goed? Wat kan beter? En soms, wanneer de basiskwaliteit in het geding is, wat moet beter? Het bestuur is verantwoordelijk voor de onderwijskwaliteit op de scholen en daarom begint én eindigt het vernieuwde toezicht bij het bestuur.

• Lees de brochure
• Bekijk de video
• Hoe ziet het toezicht er straks uit voor het primair, speciaal en voortgezet onderwijs?
• Bestuursgericht toezicht samenwerkingsverbanden passend onderwijs

Referentiekader voor de toezichthouder in het onderwijs 2015

Pieter Huisman
Zoetermeer : Vereniging van Toezichthouders in OnderwijsInstellingen VTOI, 2015. – 42 p.
Rapport waarin handvatten bij het toezicht houden worden beschreven. Het is bedoeld om de discussie over intern toezicht verder te ontwikkelen en over sectoren heen te kijken naar een meer gemeenschappelijk referentiekader voor de toezichthouder.
Plek in kenniscentrum: Schoolmanagement 19110-HUIS

Functioneren in de raad van toezicht van een onderwijsinstelling

Jacques J.K. Gerards
Zoetermeer : Vereniging van Toezichthouders in OnderwijsInstellingen VTOI, 2015. – 46 p. Beschrijving van verantwoordelijkheden, bevoegdheden, positie, taken en rol(len) van de raad van toezicht. Het is een op de kern gerichte wegwijzer voor hen die in een raad van toezicht zitting hebben of voornemens zijn het huidige bestuursmodel van de instelling om te zetten naar een raad van toezichtmodel. Plek in kenniscentrum: Schoolmanagement 19110-GERA

VTOI (Vereniging van Toezichthouders in Onderwijsinstellingen)

De VTOI is de Vereniging van Toezichthouders in Onderwijsinstellingen en vertegenwoordigt 480 Raden van Toezicht met in totaal ruim 2.500 leden. De VTOI is daarmee het grootste platform van toezichthouders uit het PO, VO, MBO, HBO en WO. Als beroepsvereniging draagt de VTOI bij aan de verdere professionalisering van toezichthouders door het ontwikkelen van visie op bestuur en toezicht, het verder professionaliseren van toezicht, het uitwisselen van informatie die daaraan een bijdrage levert, alsmede het aangaan van collectieve arbeidsovereenkomsten en andere taken die de toezichthouder in staat stelt goed werkgever te zijn. Ga naar de website van VTOI
In bestelling:

• Functioneren in de raad van toezicht van een onderwijsinstelling
• Referentiekader voor de Toezichthouder in het onderwijs 2015