Doelgericht onderwijs ontwerpen

Bakx, A., & Ros, A. (2023). Doelgericht onderwijs ontwerpen: In vijf stappen naar passende leeractiviteiten. Bussum: Coutinho, 2023. 256 p. ISBN 9789046908297
Dit boek, de opvolger van Cyclisch onderwijs ontwerpen, helpt leerkrachten om samen met collega’s onderwijs te ontwerpen dat past bij deze tijd. Het werken vanuit doelen staat daarbij centraal.
Het boek begint met een hoofdstuk over het belang van onderwijs ontwerpen en wat dat betekent. De vijf stappen in de cyclus van doelgericht onderwijs ontwerpen worden geïntroduceerd: doelen stellen, leeractiviteiten ontwerpen, leeractiviteiten organiseren, leeractiviteiten begeleiden, en evalueren. Deze stappen worden in de volgende vijf hoofdstukken nader toegelicht.
In de laatste hoofdstukken een pleidooi om een kritische, onderzoekende houding te ontwikkelen en uitleg van hoe je je deze houding eigen kunt maken en hoe je de vaardigheden kunt opdoen die je nodig hebt om samen met collega’s de kwaliteit van het onderwijs te blijven verbeteren.
Het boek verschijnt in maart 2023 en kost 30,50 euro

De zes rollen van de leraar in de praktijk

Moonen, B., Van der Goot, L., & Van Veldhuizen, S. (2022). De zes rollen van de leraar in de praktijk: de basis op orde voor ontwerpen en geven van effectief, eigentijds onderwijs. Amersfoort : CPS. 136 p. ISBN 9789065081797
De kern van het werk van de leraar is het ontwerpen van onderwijs. De uitvoering van dat onderwijs is te vatten in zes rollen: Gastheer, Presentator, Didacticus, Pedagoog, Afsluiter en Leercoach. Inzicht in deze rollen en reflecteren op hoe een leraar deze beheerst, biedt leraren handvatten om de basis op orde te bréngen en/of te houden. Het bewust beheersen van deze basis van effectief leraargedrag is volgens de auteurs voorwaardelijk voor verdere professionele groei. Met dit boek wil CPS leraren ondersteunen om die basis helder op het netvlies te krijgen of te houden bij de uitvoering in de praktijk.
In het boek is aandacht voor verschillende vormen van sturing en het bevat praktische voorbeelden, voor zowel po, vo als mbo. De auteurs sluiten het boek af met hoe blijvende professionalisering vormgegeven kan worden: individueel, met een team of schoolbreed.
Inclusief bij deze uitgave biedt CPS de Quickscan Yollen: hierin kunnen leraren reflecteren op hoe ze bewegen in de zes rollen en kunnen ze dit gebruik als start voor het eigen ontwikkeltraject.
Het boek is de opvolger van de CPS-uitgave De vijf rollen van de leraar.
Het boek is niet aanwezig in het kenniscentrum en kost 29,90 euro.

Teach like a champion 3.0

Lemov, D. (2022). Teach like a champion 3.0: 63 technieken waarmee je je leerlingen laat excelleren. Rotterdam: CED-Groep. 480 p. ISBN 9789083192628
Beschrijving met veel praktijkvoorbeelden van 49 technieken voor leraren die een bijdrage willen leveren aan hoge onderwijsopbrengsten. Stap voor stap wordt beschreven hoe leraren didactische vaardigheden verder kunnen ontwikkelen om effectiever onderwijs te geven. De technieken zijn onderverdeeld in vier onderdelen: controleren van begrip, studiehouding, ratio en de vijf pijlers van de klascultuur. Iedere techniek wordt uitgebreid besproken met praktijkvoorbeelden en voorbeelddialogen tussen leraar en leerling. De auteur heeft jarenlang zeer succesvolle docenten voor de groep geobserveerd en laat zien hoe deze leraren hun leerlingen konden laten excelleren. De CED Groep bewerkte de technieken voor de Nederlandse situatie.
Deze opvolger bevat dertien geheel nieuwe en bijgewerkte technieken. Uit nader onderzoek trok Lemov de conclusie dat het belangrijk is dat leraren goed begrijpen waaróm de technieken effect hebben. Ter onderbouwing verbindt hij de technieken nu aan de nieuwste wetenschappelijke inzichten uit de cognitieve psychologie en de werking van het brein.
Naast het boek zijn er bijbehorende videoclips op www.teachnederland.nl die de technieken illustreren. Het boek bevat een wachtwoord dat toegang geeft tot de volledige video-databank.
Het boek is in bestelling, mail naar kenniscentrum@bco-onderwijsadvies.nl als je het wilt lenen.

Doordacht passend lesmodel : effectieve didactiek én pedagogiek in een actueel model

Dominique Brand, Carla van Doornen, Rianda Heintz
Rotterdam : CEDgroep, 2020. - 113 p.
ISBN 9789056760854
Instrument voor de leraar en leerling. Het Doordacht Passend Lesmodel bestaat uit vier fasen, waarin de rol van de leerkracht telkens een andere vorm aanneemt. In al deze fasen wordt gebruikt gemaakt van technieken uit Teach Like a Champion en coöperatieve werkvormen. De fasen zijn: 1) de start; 2) interactieve instructie; 3) actieve verwerking; en 4) einde van de les. Bij elk van deze fasen wordt de rol van de leerkracht beschreven. In elke fase worden Teach-technieken omschreven die een les effectiever maken door leerlingen meer te activeren en te betrekken bij de les en hun rol in het leerproces. In het Doordacht Passend Lesmodel worden tien didactische principes gebruikt, dit zijn 'breinsleutels' die een bijdrage willen leveren aan de effectiviteit van het model. De nadruk ligt hierbij op waarom deze worden ingezet in plaats van hoe deze worden gebruikt. Het tweede deel van het boek gaat in op het gebruik van het Doordacht Passend Lesmodel bij verschillende vakgebieden. De beschrijvingen en praktische voorbeelden helpen leerkrachten om de lessen steeds beter te laten verlopen.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost 24,50 euro.

Psychologische flexibiliteit in het onderwijs : doen wat werkt met hart en ziel - Acceptatie- en commitmenttraining

Maaike Steeman, Femke Klomp
Amsterdam : SWP, 2020. - 336 p.
ISBN 9789088509384
In dit boek proberen Femke Klomp, trainer, coach en opleider, en Maaike Steeman, gezondheidszorgpsycholoog, leerkrachten inzichten en praktische handvatten te geven om de psychologische flexibiliteit te vergroten en om de leerkracht te zijn die ze graag willen zijn. Zij zijn van mening dat het voldoening en inspiratie geeft om het als leerkracht vol te houden door te verbinden aan het werk vanuit dat wat de leerkracht waardevol vindt. Aan de andere kant kan de kracht ook de kwetsbaarheid van de leerkracht zijn. Als de leerkracht zich zo verbonden voelt met wat zij doet, kan ze volgens de auteurs snel over haar grens gaan en uit het oog verliezen of dat wat ze doet ook werkt. Dan liggen overbelasting en burn-out op de loer. Bij psychologische flexibiliteit richt je je op doe wat werkt en waardevol is, kies vanuit innerlijke kracht voor kwetsbaarheid en doe het samen en in verbinding met elkaar. De inhoud van het boek is gebaseerd op inzichten vanuit Acceptatie- & Commitment Therapie (ACT) en maakt de vertaalslag naar de mens achter de leerkracht en zijn onderwijspraktijk. Uitgangspunt is wetenschappelijke kennis en ervaren, leren en exploreren in de praktijk. Het boek bestaat uit vier delen, achtereenvolgens wordt ingegaan op: algemene kennis over de mens en menselijk gedrag, psychologische flexibiliteit van de leerkracht, psychologische flexibiliteit van de kinderen, en systemische flexibiliteit in de context van de school.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost € 39,90

Krachtig aanwezig zijn in de klas

Rob Salter

Rotterdam : Bazalt, 2019. - 128 p.

ISBN 9789461182616

Tips en technieken om de van de leraar te ontwikkelen en de aanwezigheid in de klas te versterken. Sommige leraren lijken ‘het’ van nature te hebben. Ze dwingen aandacht af zodra ze een lokaal binnenlopen; hun aanwezigheid wordt onmiddellijk opgepikt door de leerlingen. De leerlingen luisteren en zijn bereid zich te concentreren op de les. Deze krachtige aanwezigheid van leraren in de klas - waar leerlingen intuïtief op reageren - bestaat echter uit strategieën die leraren kunnen inzetten en verfijnen om de sfeer, de relatie met hun leerlingen en het gedrag te verbeteren. Deze strategieën worden in dit boek uitgelegd, met tips voor leerkrachten om deze zich eigen te maken. De auteur gebruikt hierbij bronnen uit de psychologie, NLP en theater(sport) en stelt daaruit een staalkaart samen van technieken die kunnen helpen krachtig(er) voor de klas te staan. Met diverse voorbeelden.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost € 16,95

Bananenschillen op school : over uitglijders in je denken

Marald Mens
Huizen : Pica, 2020. - 144 p.
ISBN 9789492525819
Bespreking van 17 mentale uitglijders in het onderwijs. Leerkrachten, IB’ers en directeuren maken iedere dag inschattingen om de juiste beslissingen te nemen. Daarbij wordt ervan uitgegaan dat de professional kan vertrouwen op het denken en de intuïtie. Vanuit de wetenschap is bekend dat ons brein soms eigenzinnige sluiproutes neemt en ons weleens voor de gek houdt. Het resultaat is dat wij uitglijden in ons denken, dit leidt tot verkeerde inschattingen, oordelen en beslissingen. In dit boek bespreekt de auteur, neuropsycholoog, hoe mentale uitglijders ontstaan, hoe ze onbewust ons denken en handelen sturen en wat de nadelige gevolgen daarvan kunnen zijn voor leerlingen, ouders of collega’s. Ook wordt er inzicht gegeven in hoe deze uitglijders kunnen worden voorkomen. Deze tips en adviezen kunnen direct worden toegepast.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost € 19,95

Spiek!

Tilburg : Zwijsen, 2020
Met Spiek werken leerkrachten het hele jaar door aan hun professionele én persoonlijke ontwikkeling. Er worden wekelijks actuele modules toegevoegd. Leerkrachten kunnen bijscholen waar en wanneer ze willen en kunnen de opgedane kennis direct toepassen in de praktijk. Spiek is ontwikkeld in samenwerking met meer dan 200 leerkrachten en onderwijskundigen. De modules die aangeboden worden, worden continu aangevuld op basis van feedback uit de klas.
Open de website

Meester in de klas : persoonlijk leiderschap voor leerkrachten

Simone van Dijk, Nienke van Oeveren
Utrecht : Bigbusiness Publishers, 2018. - 224 p.
ISBN 9789491757600
Theoretisch-praktische handreiking voor (beginnende/ basisbekwame) leerkrachten basisonderwijs, die met nog meer meesterschap leiding willen geven aan hedendaagse onderwijsprocessen. Naast theoretische onderbouwing is het boek ook voorzien van praktische voorbeelden, waarbij tal van overdenklijstjes of ‘to do lists’ de gebruiker mogelijkheden bieden om doelbewust te reflecteren op eigen professioneel handelen. Er komen vragen aan bod als: Hoe houd ik mijn werk leuk? Hoe zorg ik dat alle leerlingen krijgen wat ze nodig hebben? Hoe vormen we een sterk team? Hoe vind ik mijn weg om te doen wat er van me gevraagd wordt, zonder doorlopend het gevoel te hebben dat ik tekortschiet? Achterin het boek zijn bijlagen opgenomen, en verwijzingen naar artikelen, websites en YouTube-video's.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost € 27,50

Opvoeden in de klas

Herman van den Broeck
Houten: Lannoo Campus, 2015. – 240 p.. – (Campus Handboek)
ISBN 9789401427845
Beschrijving van concrete vaardigheden voor leerkrachten om de eigen aanpak te verrijken. Hoe ga je als leerkracht goed om met leerlingen? Daarnaast wordt er aandacht besteed aan een goede samenwerking met collega's binnen de school. Onderwerpen die aan de orde komen zijn ondermeer: communicatietechnieken; feedback geven en krijgen; negatief klasgedrag en assertief optreden; straffen; positief omgaan met emoties en wat is jouw stijl?
Plek in kenniscentrum: Onderwijzen 13110-BROE

Een goede les : leren met meer effect

Maurice van Werkhooven, Kitty van Dijck Bussum : Coutinho, 2017. - 112 p. ISBN 9789046905951 Wat werkt wel en wat niet tijdens lesgeven in het voortgezet en beroepsonderwijs? Waardoor gaan leerlingen ‘aan’? Wat zet ze bij de start van de les aan tot denken? Hoe verloopt de les als de leraar het doel van de les met passie brengt? Wat is voor leerlingen het belang van hogere-orde-denken en hoe geef je dat vorm? Moeten alle leerlingen hetzelfde huiswerk maken? Wat geef je jouw leerlingen naast kennis van zaken nog meer mee? Het boek bevat handvatten om rijke lessen voor te bereiden. Praktijksituaties laten zien dat een goede les een aantal basiselementen bevat. Dit boek bevat aanwijzingen met als doel een groot effect te hebben op het leren van leerlingen en daarnaast te zorgen voor meer leeropbrengst en meer leerplezier bij leerlingen en werkplezier bij leraren. Het boek bevat vier hoofdstukken over de vier onderdelen van een goede les: starter, kop, romp en staart. Het boek bevat ook informatie over de achterliggende theorieën. Het boek is bedoeld als inspiratiebron voor (beginnende) leraren in het voortgezet en beroepsonderwijs en begeleiders.
Plek in kenniscentrum: Voortgezet onderwijs 13110-WERK

De zes rollen van de leraar : handboek voor effectief lesgeven

Huizen : Pica, 2018. - 272 p.
ISBN 9789492525123
Beschrijving van wat leraren in het voortgezet onderwijs zouden kunnen doen om leerlingen te laten leren. Ze beschrijft effectief lerarengedrag aan de hand van zes rollen: - De gastheer - De presentator - De didacticus - De pedagoog - De afsluiter - De coach Het boek is gebaseerd op wetenschappelijke inzichten over hoe leerlingen tot leren komen. Slooter gaat in op de basiskennis, basisvaardigheden en overtuigingen die beginnende leraren bezitten. Ze beschrijft aan de hand van de leerlijn van de leraar ook hoe leraren zich ontwikkelen en wat ervaren leraren kennen en kunnen. Slooter staat uitgebreid stil bij de zesde rol : de coachende rol van de leraar. Zij gaat ervan uit dat als leraren in staat zijn samen met leerlingen te reflecteren op hun leerproces, het uiteindelijke doel in zicht komt: de zelfregulatie van leerlingen. Hierbij sturen leerlingen hun eigen leren. Het boek bevat ook gedragsindicatoren en reflectietools. Achterin dit boek zijn een aantal praktische bijlagen opgenomen, die na aanschaf van het boek kosteloos gedownload kunnen worden. Het wachtwoord is opgenomen in het boek.
Plek in kenniscentrum: Voortgezet onderwijs 13110-SLOO

Over de rol van docenten 2022: nieuwe visie, toezicht en controle

Een verandering naar ‘high impact learning’ vereist zowel inhoudelijke als organisatorische veranderingen. Belangrijk zijn leraren die als team leeromgevingen ontwerpen. Artikel van Filip Dochy op Wij-leren.nl. Open het artikel

Principes van doelbewuste training : je lespraktijk verbeteren

Marieke Peeters, Jo Verlinden
In: JSW. - jrg. 102 (2017-2018), nr. 4 (december 2017) ; p. 18-21
Met lit. opg.
Beschrijving van hoe leerkrachten aan de slag kunnen gaan met principes van doelbewuste training om zo hun eigen lespraktijk te verbeteren: oefen doelbewust, zet kleine stapjes, weet precies hoe je het gaat aanpakken, laat je coachen en zoek feedback.
Meer 'vlieguren' maken, maakt je nog geen betere leerkracht. Onderzoek laat zien dat doelbewuste training nodig is om je vaardigheden te verbeteren.

Wat verandert er op 1 augustus voor het primair onderwijs?

Een nieuwe vorm van inspectietoezicht, een aangescherpte Code Goed Bestuur, nieuwe bekwaamheidseisen voor onderwijspersoneel, een lichtere fusietoets bij kleine fusies en een aflopend akkoord over de personele gevolgen van passend onderwijs. De PO-Raad zette de belangrijkste wijzigingen die 1 augustus 2017 zijn ingegaan voor u op een rij. Lees meer

Hoe komen we van deze rotonde? : over het belang van creatief en probleemoplossend denken bij schoolontwikkeling

Erna Reiken, Sigrid Loenen

Huizen : Pica, 2016. – 136 p.. – (Leiderschap in de onderwijspraktijk)

ISBN 9789491806834

Centraal in het boek staat het benutten van creatief en probleemoplossend denken, om ruimte te maken voor eigen onderwijsontwikkeling. Het boek is geschikt voor leidinggevenden in het onderwijs. In het eerste deel van dit boek worden de omgeving en randvoorwaarden waarin de ontwikkeling plaatsvindt besproken. In deel twee kan zelf gewerkt worden aan het doorlopen van de vier fases die nodig zijn om met gebruik van creatieve denkkracht te komen van een groots verlangen naar acties met impact. Het gaat hierbij om het nemen van een bewust besluit waarbij de voor de hand liggende mogelijkheden (voorlopig) opzij worden gelegd, om op zoek te gaan naar mogelijkheden die buiten het bekende liggen. Weg van de rotonde, dus. Het is nieuw, zelfs spannend, maar altijd met hetzelfde doel: ontdekken, groeien en leren om tot optimaal onderwijs te komen.

Plek in kenniscentrum: Schoolmanagement 26110-REIK

Professioneel vermogen in het primair onderwijs

Over hoe leerkrachten betekenisvolle en vitale bijdragen (kunnen) leveren aan onderwijskwaliteit
Mirko Noordgraaf, Nina van Loon, Madelon Heerema, Marit Weggemans
Utrecht : Universiteit Utrecht, 2015
Training, teams en netwerken versterken professioneel vermogen leraar. Leraren die werken in teams, gebruikmaken van netwerken en zich blijven scholen, staan professioneel sterker in hun schoenen. Ook helpt een coachende leidinggevende leraren makkelijker met eisen om te gaan. Hoe meer leraren beschikken over dit professioneel vermogen, hoe beter dat is voor de onderwijskwaliteit van de school. Dit blijkt uit onderzoek van het departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) van de Universiteit Utrecht. Professioneel vermogen in het primair onderwijs Open het onderzoeksrapport

Fostering sustained teacher learning: co-creating purposeful and empowering workplaces

A. Oude Groote Beverborg
Enschede : Universiteit Twente, 2015. - (NRO-onderzoek)
MBO-docenten die blijven leren en met elkaar samenwerken, daarbij gesteund door een stimulerende leidinggevende, zijn beter in staat om te gaan met problemen in de toekomst. Zo leveren zij een positieve bijdrage aan de verandercapaciteit van de school. Dit blijkt uit het onderzoek van Arnoud Oude Groote Beverborg, die op 12 november 2015 promoveert aan de Universiteit Twente.
Voor het succesvol leren van docenten is het essentieel dat zij gezamenlijk aan een taak werken. Zij overleggen bijvoorbeeld met elkaar over het ontwerpen van een gemeenschappelijk curriculum. Daarbij reflecteren zij op hun samenwerking, zodat er weer nieuwe ideeën ontstaan. Belangrijke voorwaarde voor dit leren van docenten is tevens een leidinggevende die hen individueel steunt en intellectueel uitdaagt.
Er zijn nu twee bouwstenen van de verandercapaciteit van onderwijsinstellingen gevonden. Dit duidt erop dat er ook meer kunnen zijn en dat er niet één programma is dat deze kan versterken. Toekomstig onderzoek zou kunnen kijken welke bouwstenen er nog meer zijn. Vanuit die kennis zouden scholen gemakkelijk toekomstbestendiger kunnen worden door enkel de bouwstenen die in de verschillende contexten al in enige mate aanwezig zijn, te versterken. Lees meer

Hattie visueel samengevat: (onderwijs)methoden van de bovenste plank

Vond deze afbeelding via Facebook, een originele samenvatting van het bekende werk van John Hattie:
Update: via @meesterlezer kreeg ik de correcte bron: AOB (April, 2015) Motto: De mix van de meester. Onderwijsblad, 08.
Update 2: deze afbeelding bekijk je best als een vertrekpunt dan als een eenvoudig gegeven.
Op twitter viel veel mensen bijvoorbeeld het beperkte effect van vakkennis op. Als je in Visible Learning kijkt en ander onderzoek hierover checkt, gaat het niet zozeer over dat een leerkracht geen vakkennis nodig heeft. Wel is het zo dat meer vakkennis niet tot betere lesgevers leidt. De beste expert of onderzoeker is niet noodzakelijk de beste lesgever. De correlatie hiertussen is onbestaande (zie ook o.a. Hattie, J., & Marsh, H. W. (1996). The relationship between research and teaching: A meta-analysis. Review of educational research, 66(4), 507-542.)
Bron: Pedro De Bruyckere
Klik op deze link om de afbeelding goed te kunnen bekijken en klik vervolgens op de afbeelding