Ongelijkheid van het jonge kind

Opleiding en inkomen ouders zeer bepalend voor schoolsucces kind. Kinderen van ouders met een lager inkomen of opleidingsniveau beginnen al voor de basisschool met een achterstand en zij halen die gedurende hun schoolloopbaan niet in. Dat blijkt uit het CPB-onderzoek ‘Ongelijkheid van het jonge kind’ dat op 17 december is gepubliceerd. Uit het onderzoek blijkt ook dat de sociaaleconomische achtergrond van de ouders meer zegt over het schoolsucces van een kind dan een eventuele migratieachtergrond.
Open Ongelijkheid van het jonge kind

Omvang school niet van invloed op prestaties

Het onderzoeksrapport ‘Dorpsschool of leerfabriek’ wijst uit dat er geen verband is tussen de leerprestaties van leerlingen en de grootte van de school waar de leerling zit. Met grootte wordt de omvang van het bestuur en het aantal leerlingen per school of vestiging bedoeld. Minister Slob schrijft erover: “Er bestaan grote besturen met kleine scholen of kleinere besturen met middelgrote of grote scholen. Daarmee is voor mij grootte van het bestuur geen relevante maatstaf voor de beleving van schaal.”
In hetzelfde onderzoek is ook onderzocht dat er geen sterk verband is tussen de schaalgrootte van school of bestuur en de schoolprestaties. Daarnaast heeft het aantal leerlingen geen invloed op hoeveel inspraak leerlingen en leraren hebben. Ook bestaat er geen verband tussen schaalgrootte en een gevarieerd onderwijsaanbod. Wat is er wel volgens het onderzoek? Er is een relatie tussen schaalgrootte en professionalisering. Op grote scholen zijn vaker meer ib’ers en zorg coördinatoren.
Open Dorpsschool of leerfabriek

Coachkaarten : regie op eigen energie - en foto associatiespel

Hellen Overduin
Enschede : Hellen Overduin, 2020
ISBN 7436933223217
60 Coachkaarten waarmee je diverse vragen op een creatieve manier kunt beantwoorden. Op de voorzijde staan inspirerende foto’s waarmee een coachvraag benaderd kan worden door middel van associatie. Op de andere zijde staat het 'Grip op eigen energie' spel, waarbij essentiële vragen centraal staan als: 'Wat heb ik nu nodig? Wat is goed voor mij? Hoe houd ik mijn energie vast of bouw ik haar weer op? Hoe houd ik de balans?' Op de kaarten staan 30 energiebrengers en 30 hulptroepen* die kunnen helpen om je doel te behalen.
Het spel bestaat uit vier onderdelen: Je kiest eerst 2-3 'wat gun ik mijzelf" kaarten en licht deze toe. Vervolgens maak je een keuze uit je hulptroepen, naar welke 'ikken' wil ik meer of minder luisteren. Daarna verzin je een concrete actie om aan je doel te werken. Tot slot verzin je een reminder om de actie in de waan van de dag niet te vergeten.
Wat levert het spel op: Inzicht in wat iemand op dit moment nodig heeft zonder invloeden van buitenaf. Een mooi instrument om met elkaar in gesprek te gaan over eigen energiebalans. Daarnaast kun je de 'ikken', de blauwe kaarten ook nog afzonderlijk gebruiken. Welke 'ikken' laat je veel in het team zien, welke mag je meer naar voren laten komen. 
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het spel kost € 35,00

Wat werkt werkend maken: een implementatie template

Dominique Sluijsmans: Evidence-informed werken is makkelijker gezegd dan gedaan. Vaak weten scholen wel op basis van welke kennis zij willen werken en handelen, maar zoeken zij nog naar een manier dit te vertalen naar de eigen praktijk. De implementatietemplate van de EEF kan daarbij helpen. De vertaling van deze template vind je hieronder. Door op deze manier als schoolleiding en team met elkaar in gesprek te gaan en te blijven vanuit een gedeeld beeld van het probleem, blijft er samenhang tussen het waarom, hoe en wat, maar blijft er ook zicht of interventies op de korte en langere termijn tot de gewenste resultaten leiden. Deze wijze van werken kan ook helpen om koersvast te blijven handelen en ad hoc prikkels te duiden in dit geheel en keuzes te maken.

In-, door- en uitstroom van schoolleiders

Er is een groot tekort aan leidinggevenden in het primair onderwijs en de functie is niet populair. Oorzaken zijn onder andere het salaris en de bijbehorende ‘corveetaken’. OCW liet onderzoek doen naar de succesfactoren voor het behoud van schoolleiders. 

Open In-, door- en uitstroom van schoolleiders

Schoolleiders maken het verschil

Winnifred Jelier, Carolien Drijfhout 

In: Didactief. - Jrg. 50 (2020), nr. 9 (november) ; p. 4-13 

Didactief-special over schoolleiders. Goede scholen worden geleid door sterke schoolleiders, zo blijkt uit onderzoek. Maar wat maakt schoolleider sterk? En hoe zorgen ze dat ze hun werk goed blijven doen? Professionalisering blijkt essentieel. De beroepsgroep is zich daar steeds beter van bewust.
Artikelen in de special:

• Minder competenties, minder gedrag
  De beroepsstandaard voor schoolleiders wordt geactualiseerd, met meer aandacht voor algemene leiderschapspraktijken, ethiek en persoonlijke kwaliteiten, vertelt onderzoeker en adviseur Peter Sleegers, die de tekst samen met schoolleiders vernieuwt. In dit artikel vertelt hij over de nieuwe standaard en veranderingen ten opzichte van de vorige versie: bijvoorbeeld het centraal stellen van generieke leiderschapskwaliteiten en het toevoegen van het onderdeel ethiek. 
•  Doorvragen en doorzagen
  Een manier om jezelf te ontwikkelen is het voeren van een waarderingsgesprek waarbij schoolleiders de kans krijgen om ook informele vormen van leren te gebruiken voor hun herregistratie. In het waarderingsgesprek komen drie schoolleiders bij elkaar die om de beurt een uur lang centraal staan en bevraagd worden over het professionaliseringsthema waarop zij zich willen waarderen. Hierbij is een procesbegeleider aanwezig die kan helpen om te zorgen dat het gesprek echt de diepte in gaat, en de objectiviteit bewaart. Een procesbegeleider en een schoolleider vertellen over hun ervaring met waarderingsgesprekken.
• Kennis delen over kansenongelijkheid
  Tijdens de kenniskringen van het Schoolleidersregister PO gaan schoolleiders samen met een onderzoeker de diepte in. Lector Linda van de Bergh startte dit schooljaar met de kenniskring kansenongelijkheid. Zo komt uit deze kringen naar voren dat een gezamenlijke visie over ondersteuning van belang is, maar dat schooldoelen makkelijk naar de achtergrond verdwijnen in de waan van de dag. Ook kunnen schoolleiders helpen bij het expliciet maken van verwachtingen en voordoordelen van leraren. In de kenniskring wordt er ook aandacht besteed aan samenwerking met partners buiten de school, zoals jeugdzorg en ouders.
  
  
  
  
  

De nieuwe Meso - Leiderschap in tijden van Corona

Inhoud MAGAZINE 

•  Vier uitdagingen ter verbetering van het vertrouwen in schooladviezen, Anneke Timmermans, Marleen Brans, Anja Kroesbergen en Ruth van Ringelesteijn 
• Docenten gezocht voor Sterk Techniekonderwijs, Eva Voncken, José Mulder e.a. 

Inhoud FOCUS OP 

• De grote lijnen Leiderschap in tijden van corona, Pieter Leenheer en Gerritjan van Luin 
• Kink in de kabel of kans? Covid-19 en onderwijs, Frans Schouwenburg en Laura Westerveld 
• Corona: een katalysator voor professionalisering op de werkvloer? Rudi Schollaert 
• Houtje-touwtje of innovatieonderzoek? Het mbo na de coronatsunami, John Schobben Ervaringen Alles is anders, Jeanette Oostijen 
• Meebewegen zonder om te waaien. Koersen op je waarden in onzekere tijden, Tanja de Ruijter Crisis gebruiken om organisatie te verbeteren, Judit Weekenborg 
• Hoe loods ik mijn school door corona? Tom Navis 100 dwaze dagen Dagboek van een adviseur in coronatijd, John Schobben 
• Wat corona mij heeft geleerd? Dat we zo druk zijn met onszelf! Anne Jan van den Dool 
• Hoe een crisis je ook kan helpen steviger te staan, Gerritjan van Luin en Manon Ruijters 
• “Je moet in staat zijn na te denken wat je eigenlijk met je onderwijs wilt” Pieter Leenheer 
• Die hele coronaperiode kwam voor ons uit de lucht vallen” Pieter Leenheer 
• Corona als doorbraak, Hartger Wassink

Het tijdschrift is aanwezig in het kenniscentrum.

Code goed bestuur in het primair onderwijs

herz. ed. - Utrecht : PO-Raad, 2020. - 15 p. 

Vernieuwde Code Goed Bestuur. die ingaat op 1-1-2021. De Code Goed Bestuur geeft schoolbesturen een leidraad bij het realiseren van goed bestuur. De leden van de PO-Raad hebben in de code vastgesteld wat zij verstaan onder goed bestuur. Schoolbesturen en intern toezichthouders toetsen de bestuurlijke inrichting en het bestuurlijk functioneren aan de principes van deze code. De code is bedoeld als leidraad voor bewustwording, dialoog en verantwoordelijk handelen in aansluiting op de actuele thema’s en uitdagingen voor het primair onderwijs. Zo kan het document gebruikt worden als een instrument voor reflectie. De vorige Code Goed Bestuur is opgesteld in 2010 en werd in 2017 tussentijds gewijzigd. De herziene Code Goed Bestuur besteedt meer aandacht aan de maatschappelijke opgave van het primair onderwijs, en de verbinding met de maatschappelijke context die deze opgave met zich meebrengt. De zorg voor goed onderwijs voor alle kinderen is het leidend principe voor het bestuurlijk handelen in de sector. De belangrijkste verandering ten opzichte van de bestaande code is dat deze nieuwe principle based is. Vier principes staan centraal: - Het bestuur zorgt voor goed onderwijs aan alle kinderen - Het bestuur werkt voortdurend in verbinding met de maatschappelijke context. - Het bestuur werkt actief aan de professionaliteit van de organisatie en van zichzelf - Het bestuur werkt integer en transparant. Daarnaast zijn aan elk principe denkrichtingen verbonden die het gesprek tussen bestuurders en toezichthouders en andere partijen willen stimuleren. 

Open Code goed bestuur in het primair onderwijs

Wat zijn effectieve externe prikkels om scholen primair onderwijs met middelmatig prestatieniveau aan te zetten tot duurzame kwaliteitsverbetering?

Bekostiging, verantwoording en beloningen kunnen gunstige effecten hebben op de prestaties van leerlingen. Maar er zijn ook mogelijke negatieve bijwerkingen. Een externe prikkel met positieve effecten is het faciliteren van deskundigheidsbevordering, zoals de Lerarenbeurs en kennisdeling tussen scholen. Al met al lijken externe prikkels echter een beperkte invloed te hebben op kwaliteitsverbetering.
Lees het volledige antwoord op deze vraag die gesteld werd aan Kennisrotonde

Handreiking Stap voor stap naar schooleigen doelen

Hoe weet je of je het maximale uit je leerlingen hebt gehaald? En of het onderwijs op je school echt uitdagend is? In samenwerking met SPO Utrecht ontwikkelde de PO-Raad twee jaar geleden een handreiking die je helpt om eigen ambitieuze en realistische schoolnormen te bepalen met behulp van de referentieniveaus voor lezen, taalverzorging en rekenen. Deze handreiking is in oktober 2020 helemaal vernieuwd.
Open Handreiking Stap voor stap naar schooleigen doelen

Sleutels voor evidence-informed werken : een verkenning naar mechanismen die bijdragen aan duurzame onderwijsverbetering

Brigit van Rossum, Liesbeth Ellenbroek en Pim de Vente
[s.l.] : Platform Samen Onderzoeken, oktober 2020. - 20 p.
Het Platform is een initiatief van de PO-Raad en het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek
Startnotitie voor basisschoolteams die evidence-informed willen werken; met beschrijving van 7 sleutels voor scholen die via evidence-informeren werken beogen een lerende cultuur in te bedden in de dagelijkse praktijk. Evidence-informed werken vindt plaats wanneer zowel praktijkkennis als kennis uit onderzoek worden gebruikt om handelen in de praktijk te verbeteren of te verrijken.
Met voorbeelden van MOVARE en Optimus Onderwijs.
Open Sleutels voor evidence-informed  werken

Het grote beïnvloedingsspel : gebaseerd op de roos van Leary

Bert van Dijk, Fenno Moes
Zaltbommel : Thema, 2020
ISBN 9789462722576
De manier waarop een ander communiceert kun je heel goed beïnvloeden. Dit spel leert je hoe. Samen met andere spelers analyseer je in concrete situaties je eigen gedrag en dat van anderen. Nog belangrijker: je leert je eigen gedrag zo aan te passen dat de ander bijna als vanzelf volgt en zijn gedrag aanpast zoals jij dat wilt. Het grote beïnvloedingsspel is gebaseerd op de Roos van Leary. Met dit interactiemodel krijg je inzicht in interactiepatronen en leer je efficiënter omgaan met lastig gedrag van anderen. In deze nieuwe editie leer je nóg effectiever de verschillende interactiepatronen herkennen en tackelen.
Vernieuwde editie niet aanwezig in kenniscentrum. Het spel kost € 27,95

Veranderkompas : praktijkgids voor veranderaars

Jelger Spijkerboer
Amsterdam : Management Impact, 2020. - 230 p.
ISBN 9789462763548
Houvast in complexe proces bij veranderingen. Veranderkompas is een toegankelijk werkboek en een praktisch model met negen veranderkundige basisvragen. De vragen geven houvast en dwingen tegelijkertijd om goed te blijven nadenken. Ze helpen te blijven balanceren tussen analyse en actie. Zo krijg je stap voor stap inzicht in je veranderopgave en verzamel je munitie om de juiste keuzes te maken.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost € 29,90

Dive into Deep Learning

Helmond: OMJS, 2020
Vervolg op: Deep Learning

Dit boek biedt concrete tools en voorbeelden voor de praktijk om de verbeter- en verandercapaciteit van leraren, leiders, scholen en regio’s op te bouwen om Deep Learning te mobiliseren en te ondersteunen. In de diverse hoofdstukken worden een raamwerk besproken, Deep Learning Progressions, die je op een gedetailleerde manier in staat stellen groei vorm te geven en te meten, een planningstemplate om leerontwerp te vergemakkelijken, een werkwijze voor de gezamenlijke beoordeling van leertaken en een werkwijze om verbeter- en verandercapaciteit voor leraren, scholen en regio’s via Deep Learning op te bouwen. 

Het boek verschijnt in december 2020

De toekomst van technologie in hybride onderwijs

Michael van Wetering
Zoetermeer : Kennisnet, 2020
Online artikel over technologie in hybride onderwijs en de toekomst hiervan. Onderwijs is het klaslokaal ontgroeid. Zo maken AR en VR begeleiden op afstand mogelijk. Simulaties bieden praktijkgetrouwe oefenomgevingen en chatbots zijn een onvermoeibare vraagbaak. In dit artikel wordt getoond hoe hybride onderwijs er binnen nu en pakweg 5 jaar uit kan zien. Er worden situaties beschreven op basis van de huidige stand van technologie, de verwachte ontwikkeling van die technologie en de ambities die er binnen het onderwijs leven. Hybride onderwijs is onderwijs dat wordt verzorgd op verschillende locaties. In dit artikel worden voorbeelden gegeven van nieuwe manieren om leerlingen te begeleiden, er wordt ingegaan op locatie-onafhankelijk leren en oefenen en er wordt uitgelegd hoe er meer inzicht kan ontstaan door een grotere hoeveelheid beschikbare data door de toenemende digitalisering van het onderwijs. Tot slot worden er aandachtspunten en tips gegeven die kunnen helpen met het creëren van passend hybride onderwijs in de toekomst.
Open hier het artikel

Psychologische flexibiliteit in het onderwijs : doen wat werkt met hart en ziel - Acceptatie- en commitmenttraining

Maaike Steeman, Femke Klomp
Amsterdam : SWP, 2020. - 336 p.
ISBN 9789088509384
In dit boek proberen Femke Klomp, trainer, coach en opleider, en Maaike Steeman, gezondheidszorgpsycholoog, leerkrachten inzichten en praktische handvatten te geven om de psychologische flexibiliteit te vergroten en om de leerkracht te zijn die ze graag willen zijn. Zij zijn van mening dat het voldoening en inspiratie geeft om het als leerkracht vol te houden door te verbinden aan het werk vanuit dat wat de leerkracht waardevol vindt. Aan de andere kant kan de kracht ook de kwetsbaarheid van de leerkracht zijn. Als de leerkracht zich zo verbonden voelt met wat zij doet, kan ze volgens de auteurs snel over haar grens gaan en uit het oog verliezen of dat wat ze doet ook werkt. Dan liggen overbelasting en burn-out op de loer. Bij psychologische flexibiliteit richt je je op doe wat werkt en waardevol is, kies vanuit innerlijke kracht voor kwetsbaarheid en doe het samen en in verbinding met elkaar. De inhoud van het boek is gebaseerd op inzichten vanuit Acceptatie- & Commitment Therapie (ACT) en maakt de vertaalslag naar de mens achter de leerkracht en zijn onderwijspraktijk. Uitgangspunt is wetenschappelijke kennis en ervaren, leren en exploreren in de praktijk. Het boek bestaat uit vier delen, achtereenvolgens wordt ingegaan op: algemene kennis over de mens en menselijk gedrag, psychologische flexibiliteit van de leerkracht, psychologische flexibiliteit van de kinderen, en systemische flexibiliteit in de context van de school.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost € 39,90

Inspiratieboek PO : onderzoek, suggesties en tips

Tjip de Jong, Maarten Stuifbergen, Alette Baartmans e.a.
Den Haag : Arbeidsmarktplatform PO, 2020.. - 34 p.
Leren van en met elkaar in deze bijzondere periode: dat is het doel van het onlangs verschenen Inspiratieboek PO. In deze publicatie vind je inspirerende praktijkverhalen en tips en adviezen voor het verder verbeteren van de onderwijskwaliteit en het beroepsimago. Een publicatie speciaal voor scholen en schoolbesturen die zich graag laten inspireren.
Het Inspiratieboek PO is onderverdeeld in vijf thema’s: Loopbaanontwikkeling, Personeelsbeleid, Werkbeleving, Innovatie en Beroepstrots. Rondom deze thema’s vind je in het Inspiratieboek allerlei interessante feiten en cijfers uit onze onderzoeken en verkenningen. Bijvoorbeeld over gedifferentieerd loopbaanbeleid, baantevredenheid en werkdruk en anders organiseren. Daarnaast biedt het boek inspirerende praktijkverhalen en interviews met onder meer leerkrachten, schoolleiders, bestuurders en wetenschappers. Zo lees je waarom Ravi Gowrie ‘meer dan een meester’ is, waarom schoolleider Berend Cornel fluitend naar school gaat en wanneer leraar Johan Koot écht kan genieten van zijn vak. Zij delen graag hun bevindingen en komen met tal van praktische tips en adviezen. Ten slotte komt ook de coronacrisis uiteraard aan bod in het boek. Welke lessen kunnen we nu al trekken uit de afgelopen periode?
Download hier het Inspiratieboek PO

Verbinding : praktijkboek systeemdenken in een lerende school

 Nieuw boek van Marjolein van der Klooster, Arsène Francot en Jan Jutten dat einde 2020 verschijnt bij Natuurlijk leren

Onderwijs anders organiseren? 7 aanbevelingen voor een zorgvuldige implementatie

Machiel Karels op Wij-leren: "We moeten het onderwijs anders organiseren. Dat besef leeft gelukkig steeds breder. Urgentiebesef kan echter ook leiden tot ondoordachte veranderingen. Anders organiseren van het onderwijs vraagt om een zorgvuldige en weloverwogen implementatie."
Open Onderwijs anders organiseren? 7 aanbevelingen voor een zorgvuldige implementatie 

Teamgericht organiseren bij WereldKidz zet leraren in hun kracht

Anders organiseren met de Teamgecentreerde Arbeidsorganisatie TAO - een nieuw organisatiemodel van Ben van der Hilst - hoe werkt dat in de praktijk? Gaby de Jongh, clusterdirecteur bij WereldKidz in Zeist, vertelt over haar aanpak op zes scholen onder het motto ‘samen leren’. Lees er meer over op Samen Slimmer PO, het nieuwe kennisplatform van de PO-Raad. 
Open Teamgericht organiseren bij WereldKidz zet leraren in hun kracht

Basisboek ontwerponderzoek : ontwerp je onderwijs in de praktijk

Anne van der Werff, Luuk Kampman, Hugo Pont
Assen : Vann Gorcum, 2020. - 168 p.
ISBN 9789023256847
Hulpmiddel bij het ontwikkelen van een open en kritisch-onderzoekende houding en onderzoeksvaardigheden. Het doel van het boek is om de leerkracht zijn eigen onderwijs voortdurend te laten verbeteren en hem te laten bij te dragen aan de ontwikkeling van onderwijs op school. Er wordt ook aandacht besteed aan de methodiek van onderzoek doen die passend is voor ontwerponderzoek in het onderwijs. Met een onderzoekende houding ziet de leerkracht in elke les een onderzoekscyclus voorbij komen: van onderwijs maken tot evalueren. Deze cyclus kan af en toe verdiept worden, al dan niet samen met collega’s. Onderwijs ontwerpen en onderzoeken wordt daardoor iets vanzelfsprekends, logisch passend bij de functie als (startend) leerkracht in een steeds wisselende context. Dit boek geeft de handvatten om dit stap voor stap aan te pakken. Het ontwerpproces is opgedeeld in zes stappen, waarin telkens aandacht is voor het waarom en hoe van onderzoek doen.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost € 23,50

The devil inside : stop met saboteren van jezelf en je organisatie

Bas Kodden
Amsterdam : Boom, 2020. - 226 p.
ISBN 9789462763821
Leiderschap begint bij het ontdekken wat jou drijft, wat voor jou zingeving is. Introspectie en zelfonderzoek naar persoonlijke waarden, zingeving en purpose verschaffen duidelijkheid en stellen je in staat je te richten op de lange termijn: wat werkt en wat niet?  Voor de auteur is het belangrijkste aspect van leidinggeven: introspectie. 'Instrumenten' zijn de STARRA-methoden (situatie, taak, actie, resultaat, reflectie en aanpassing) en het enneagram gerelateerd aan de zeven hoofdzonden van Thomas van Aquino. 'The Devil Inside' gaat over het doorbreken van je eigen blokkades. Het boek stelt je in staat te observeren hoe je bepaalde gewoontes hebt ontwikkeld en helpt je te analyseren waarom je je op een bepaalde manier gedraagt en hoe je die cirkel kunt doorbreken. Hoe meer je dat interne stemmetje – je devil inside – het zwijgen kunt opleggen, hoe beter je in staat bent om te groeien en hoe meer anderen je leiderschap herkennen.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost € 20,95

Onderwijs na COVID-19

Dolf van den Berg; Taskforce Ontwikkelingsgericht Onderwijs
Den Bosch : Gompel & Svacina, 2020. - 130 p.
ISBN 9789463712316
De Taskforce Ontwikkelingsgericht Onderwijs is van mening dat een fundamentele verandering van ons onderwijsstelsel nu noodzakelijk is, zeker nu COVID-19 zo heeft huisgehouden. In dit boek wordt de vraag gesteld wat het ‘nieuwe normaal’ wordt in het onderwijs. Aangegeven wordt dat het eerste deel van het boek bedoeld is voor de ‘fans’ van de ideeën van de Taskforce: zij die blijvend zoeken naar een stip op de horizon. In het tweede deel richten ze zich tot de ‘twijfelaars’ en ‘andersdenkenden’, die meegenomen worden in de overwegingen en voorstellen van de Taskforce. Deze leiden tot vijf ideeën voor nieuw onderwijs. In het derde deel worden vier scenario’s geschetst voor een andere onderwijswerkelijkheid. Taskforce Ontwikkelingsgericht Onderwijs stelt zich ten doel politiek, onderwijs en samenleving te motiveren en te mobiliseren om het huidige onderwijs om te vormen in een duurzaam ontwikkelingsgericht onderwijssysteem en dit wettelijk vast te leggen. Hiertoe behoort onder meer een verbod op het zittenblijven en op het plaatsen van een leerling op een niet-passend onderwijsniveau (het zogenaamde afstromen).
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost € 28,--

Regie op onderwijskwaliteit

Schoolbesturen hebben de volle verantwoordelijkheid voor onderwijskwaliteit. Dat alle scholen aan een wettelijke minimum basiskwaliteit moeten voldoen, staat buiten kijf. Maar onze lat ligt hoger. Hoe hoog? Dat bepalen bestuur en schoolteam(s) samen. Op deze pagina vind je een model van PO Raad om je hierbij op weg te helpen en diverse praktijkverhalen ter inspiratie. Ook lees je meer over ons ondersteuningsaanbod. Hoe pak jij de regie? 

Open Regie op onderwijskwaliteit 

Katalysator voor verandering : een op onderzoek gebaseerde tool voor kartrekkers in veranderingsprocessen

Louise Stoll, Carol Taylor; vert. door Naomi Mertens
Helmond : OMJS, 2020. - 1 Speldoos
Handvatten om een op onderzoek gebaseerde professionele dialoog te stimuleren die leidt tot diepere reflectie. De verschillende onderzoeks- en professionaliseringskaarten bieden inzicht in de competenties en ondersteunen je bij het vakbekwaam faciliteren van dit soort gesprekken. Je wordt - samen met je collega’s - uitgedaagd om diepere vragen te stellen, vraagstukken op te lossen en in samenspraak besluiten te nemen. Je vergroot hiermee het onderzoekend vermogen bij jezelf, je collega’s en de wijze waarop je als school richting geeft aan ontwikkeling.
Plek in kenniscentrum: Professioneel archief

Een andere kijk op scholen

Mariken Althuizen, Esther de Boer, Nathalie van Kordelaar
Amsterdam : SWP, 2020. - 144 p.
ISBN 9789088509841
Met dit boek willen de auteurs een bijdrage leveren aan het vormgeven van een nieuw, niet meer knellend onderwijssysteem door opnieuw naar het instituut school te kijken. Een kijk vanuit de voordelen en hoe die voordelen optimaal zou vormgegeven zouden kunnen worden. Een kijk vanuit de leerlingen: wat hebben zij nodig voor hun ontwikkeling en waar hebben zij zelf behoefte aan? Een kijk vanuit de toekomst: wat moet er eigenlijk geleerd worden?
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost € 21,00

Leve het onderwijs!

Beweging van schoolbestuurders die geloven in een nieuwe manier van besturen. Van moeten naar mogen. Van controleren naar vertrouwen. Van ‘wat kan niet’ naar ‘wat kan wel’. Een beweging van bestuurders die bewegen van ‘doen zoals wij het altijd deden ’naar ‘werken vanuit de bedoeling’.
Ze delen kennis en expertise, doen (wetenschappelijk) onderzoek naar de nieuwe manier van besturen, dragen hun ervaringen uit en laten hun geluid horen bij beleidsmakers.
Lees meer over Leve het onderwijs!

5 Tips van schoolleider Eva Naaijkens om weer op te starten met het team

Hoe start je als schoolleider weer op met je team in deze periode waarin alles onzeker is? Verus belde met Eva Naaijkens, een van de bekendste schoolleiders van het land en schrijfster van het bekroonde boek ‘En wat als we nu weer eens gewoon gingen lesgeven’. Zij geeft vijf tips over haar aanpak op de werkvloer. Open 5 Tips van schoolleider Eva Naaijkens om weer op te starten met het team

En wat als we nu weer eens gewoon gingen lesgeven in het voortgezet onderwijs

Martin Bootsma, Eva Naaijkens
Huizen : Pica, 2020. - 184 p.
ISBN 9789493209053
Eenvoudige en efficiënte, schoolbrede kwaliteitsaanpak, die het onderwijs leuker, interessanter en beter maakt. Hierbij wordt uitgegaan van de ontplooiing van vakmanschap en professionaliteit: iedereen is betrokken bij de ontwikkeling van de kennis en kunde van het team, zodat een school het verschil kan maken voor haar leerlingen. Deze aanpak vormt een leidraad voor docenten en schoolleiders om de visie van de school daadwerkelijk uit te voeren, overzicht te houden, de werkdruk te verlagen, en de schoolprocessen te versterken. Het geeft een school, team, of sectie houvast bij het maken van keuzes en het planmatig uitwerken, evalueren en borgen daarvan. Het helpt bij het beantwoorden van vragen als: Welke doelen streven we na? Welke waarde voegt dit toe aan ons onderwijs? De meest gangbare en ondersteunende processen worden eenvoudig en functioneel vastgelegd in ambitie- en kwaliteitskaarten. Het primaire proces kan hierdoor weer centraal komen te staan, waardoor docenten tijd kunnen besteden aan dingen die echt belangrijk zijn: leerlingen, ouders en collega’s.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek verschijnt in november 2020 en kost € 24,95.

De zes rollen van de leraar : intervisiekaarten

Marijke Slooter, Marion Kemeling, Reijer Jan van 't Hul
Huizen : Pica, 2020. - 116 kaarten
ISBN 9789493209077
Je les verloopt rommelig, je boodschap lijkt niet over te komen, de leerlingen zijn niet vooruit te branden … Iedere leraar komt weleens terecht in een lastige lessituatie. Het is vaak niet eenvoudig om aan te wijzen waar het nu precies misgaat. En wat kun je doen om de situatie te verbeteren? Intervisie is een krachtige manier om samen met collega’s op een professionele, methodische manier te kijken naar wat niet lekker loopt in jouw les. Door het stellen en beantwoorden van verhelderende vragen neem je de situatie op een gestructureerde manier onder de loep en komt er zicht op mogelijke oplossingen. Daarbij reflecteer je steeds op je eigen gedrag en je interactie met de leerlingen: wat doe ik in deze lessituatie en wat is het effect daarvan? De zes rollen van de leraar Intervisiekaarten helpen om tijdens intervisiebijeenkomsten daadwerkelijk tot de kern te komen. De set bevat 91 vragenkaarten én 25 opdrachtkaarten die je helpen om in de praktijk te oefenen met dat wat je leerde tijdens de intervisie.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het spel verschijnt in oktober 2020 en kost € 29,95.

Wat is kwaliteit voor jou als docent? (deel I)

Kwaliteit van onderwijs is iets wat iedereen belangrijk vindt en waar alle docenten mee bezig zijn, zowel bewust als onbewust. Maar wat is nu kwaliteit? Wat is ‘goede onderwijskwaliteit’? In dit artikel van Myrte Legemaate en Nienke van der wouw-jacobs op Vernieuwenderwijs enkele praktijkvoorbeelden en vijf visies die mogelijk kunnen helpen bij het gesprek over wat is voor ons als docententeam/als opleiding kwaliteit. Open Wat is kwaliteit voor jou als docent? (deel I) 

Leidinggeven aan... perspectieven op leren en leiderschap

Petra van Haren, Berend Redder, Reinoud Buijs
Helmond : OMJS, 2020
Beschrijving - door verschillende auteurs - van negen perspectieven op leren en leiderschap. Elk hoofdstuk bevat theorie, praktijk en treffende voorbeelden een perspectief op een specifieke leiderschapsthema. De 9 thema's zijn: onderwijsinstelling, inspiratie & bezinning, cultuur van vertrouwen, cultuur van verandering, collegiaal leren, datagestuurd werken, onderwijs in een digitale wereld, leren in de klas en onderwijs van morgen.
Open Leidinggeven aan... perspectieven op leren en leiderschap

Dashboard Leren & Presteren

Dashboard - van CED Groep en LearningTour dat alle informatie bundelt uit verschillende informatiesystemen - voor uiteenlopende doelen - waarvan een school gebruik maakt. De inrichting van de tool kan de school makkelijk zelf op maat maken. Dit maakt het eenvoudig mogelijk om overzichten te creëren op basis van hun visie op leren en presteren.
De actuele gegevens van alle leerlingen, klassen en vakken, voor schoolleiders overzichtelijk op een rij in één tool. Niet meer knippen en plakken uit losse systemen en bestanden. Én voor alle docenten en mentoren op elk moment toegankelijk, zonder dure licenties per docent. Eenvoudig en goed differentiëren met actuele, overzichtelijke learning analytics.
Lees meer over Dashboard Leren & Presteren

Het groot online werkvormenboek : dé inspiratiebron voor online vergaderingen, opleidingen en andere bijeenkomsten

Sasja Dirkse, Angela Talen, Annemarieke van Rumpt
Amsterdam : Boom, 2020. - 224 p.
ISBN 9789024435241
Hoe zorg je ervoor dat je online meetings effectief en interactief houdt?
Ideeenboek met 60 werkvormen om online bijeenkomsten en online meetings effectief en interactief vorm te geven. Tevens wordt uitleg gegeven over de theorie en helpt het de meest geschikte werkvorm te kiezen. De werkvormen zijn in clusters verdeeld:
- Cluster Fun & Sfeer
- Cluster Opstarten
- Cluster Efficiënt overleggen
- Cluster Inhoud presenteren
- Cluster Discussiëren & brainstormen
- Cluster Beslissen
- Cluster Trainen & oefenen
- Cluster Reflecteren & intervisie
- Cluster Afronden & borgen
- Cluster Samenwerken
- Cluster Veerkracht stimuleren
- Cluster Teamspirit op afstand 
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost € 49,99

Bordwerk en aantekeningen : slow teaching in de 21e eeuw

Marcel Schmeier
Huizen : Pica, 2020. - 160 p.
ISBN 9789492525994
Instructie wint aan kracht als je hierbij op het bord schrijft. Het maakt niet uit of dit nu een krijtbord, een whiteboard of een smartboard is. Via het bord deel je kennis met de leerlingen door middel van teksten, plaatjes, animaties en video’s. Maar hoe gebruik je het bord optimaal? In dit boek pleit de auteur voor ‘slow teaching’ waarbij bordwerk zorgvuldig wordt opgebouwd en geordend, leerlingen aantekeningen maken en de leerstof stapsgewijs en grondig wordt onderwezen én geleerd. De interactie tussen leerkracht en leerlingen staat centraal en praten, schrijven, denken en herhalen spelen hierbij een belangrijke rol.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek verschijnt in september 2020 en kost € 16,95

Leren anders organiseren : de praktijk van scholen die het jaarklassensysteem loslaten

Jeroen Imants, Marius Berendse, Ineke van Sijl
Rotterdam : Bazalt, 2020. - 188 p.
ISBN 9789461182980
Veel scholen lopen binnen de huidige organisatie van het onderwijs tegen grenzen aan. Hoe kun je passend onderwijs bieden en voldoende differentiëren in een traditionele jaarklas? Hoe ga je om met het lerarentekort? Hoe geef je leraren een minder geïsoleerde positie? De sterk veranderde samenleving lijkt te vragen om een andere inrichting van het onderwijs. Diverse basisscholen en kindcentra kiezen er daarom voor om hun organisatie te ontschotten: de jaarklassen maken plaats voor grotere eenheden. Kinderen leren binnen deze unit en groeien daar in hun zelfstandigheid. Een team van onderwijskrachten is samen verantwoordelijk voor de ontwikkeling van alle kinderen. De auteurs van dit boek zijn al jaren nauw betrokken bij deze onderwijsvernieuwing, die vorm kreeg in de projecten TOM en SlimFit. In dit boek tekenen ze de resultaten en ervaringen van de scholen op. Wat zijn de belangrijkste aspecten van unitonderwijs, waar moet je op letten als je anders wilt organiseren en hoe begin je? Naast inzichten uit de praktijk bevat dit boek ook praktische tips en een theoretische onderbouwing.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost € 44,--

Great teaching toolkit

De docent staat in het hart van het proces van leren en opleiden. Voortdurende professionele ontwikkeling is voor goed docentschap belangrijk, maar hoe kan je als docent een goede keuze maken? Waar leg je de focus? Hoe kun je het verweven met je dagelijkse onderwijs? Deze net verschenen evidence-informed Great teaching toolkit van Camebridge assessment international education kan daar bij helpen. Doel is docenten te ondersteunen in hoe zij het leren van hun studenten kunnen versterken.
Met hulp van vele wetenschappers zijn studies geanalyseerd en vier prioriteiten benoemd (met in totaal 17 thema's):
1. diepgaand begrip van de inhoud en hoe je die studenten het beste onderwijst.
2. het creëren van een ondersteunende leeromgeving.
3. het optimaliseren van kansen om te leren.
4. het aanbieden van inhouden, activiteiten, interactie die het denken van studenten activeren. De vier prioriteiten en thema's, die zij samengevat hebben in één overzicht, bieden een mooi kader om keuzes te maken in het leren als docent en als team.

Open het rapport Great teaching toolkit : evidence review 

Beroepsbeeld medewerkers IKC

Femke van den Berg
In: Kinderopvang. - Jrg. 30 (2020), nr. 1-2 (januari-februari) ; p. 22-23
 Welke competenties heb je nodig als medewerker in een Integraal Kindcentrum? En in welke richtingen kun je jezelf verder ontwikkelen binnen een IKC? Het Beroepsbeeld Medewerker Integraal Kindcentrum zet het op een rij. Een gesprek met Janny Reitsma, die als projectleider betrokken was bij de ontwikkeling van het beroepsbeeld. Het beroepsbeeld is ontwikkeld door PACT voor Kindcentra: een samenwerking van het werkveld van kinderopvang, onderwijs, jeugdzorg, opleiders, wetenschappers en gemeenten. Het beroepsbeeld onderscheidt vier domeinen. Het eerste is Leren & Ontwikkelen van kinderen. In dit domein hebben medewerkers veel contact met de omgeving van het kind. Het tweede domein is Onderzoek & Innovatie. Binnen dit domein wordt onderzocht hoe het aanbod voor kinderen nog beter kan. Dan is er nog het domein Organisatie & Samenwerking. Medewerkers houden zich binnen dit domein bezig met organisatie- en beleidsontwikkeling en trekken op met interne en externe partners. Het vierde domein is Professionele versterking van medewerker en team. Wanneer er voor dit domein wordt gekozen, zal de medewerker zich ontwikkelen in het leren van teams en professionals in de praktijk. Het beroepsbeeld zal in 2020 verder worden doorontwikkeld. Het zal worden uitgewerkt in drie proeftuinen, waarbij zowel het werkveld als opleidingen betrokken worden.
Open Beroepsbeeld medewerker IKC

Anders organiseren met ict : 10 essays over ict in het onderwijs

Zoetermeer : Kennisnet, 2020. - 84 p.
In deze essaybundel, die alle bezoekers van het onderwijscongres OnderwijsInzicht 2019 na afloop ontvingen, wordt de lezer door een aantal sprekers van OnderwijsInzicht aan het denken gezet over onderwijs anders organiseren met ict. In de bundel zijn tien essays te vinden. De bundel bestaat uit de volgende hoofdstukken:

• Tot vrijheid in staat - Daan Roovers 
• Op een zomers terras je cijfers checken - Jente Koopmans 
• De platformisering van het primair onderwijs: sturen of gestuurd worden - José van Dijck en Niels Kerrens 
• Durven aan de te denken : het is tijd voor technology by design - Toine Maes 
• Wees daar waar je leerlingen zijjn - Lucelle Deneer-Comvalius 
• Samen is anders - Larissa Zegveld 
• Acht naïeve vragen - Jeroen Kemperman 
• Speel als bestuurder een strategische rol bij onderwijsinnovatie - Herbert Griffioen 
• Waarom de school geen koekjesfabriek is - Jan Riezebos

Open Anders organiseren met ict

Psychologische veiligheid : zo vorm je vrijmoedige teams

Hans van der Loo, Joriene Beks

Amsterdam : Boom, 2020. - 159 p.

ISBN 9789024429950

Psychologische veiligheid zorgt voor een klimaat waarin onderling vertrouwen gekoppeld wordt aan vrijmoedigheid en het verlangen om verschil te maken. En waarin je ook in verwarrende tijden samen kunt overleven en aan de weg blijft timmeren. Psychologische veiligheid geeft medewerkers het gevoel erbij te horen, moedigt ze aan hun mening te uiten, gemaakte fouten openlijk te bespreken en veelbelovende ideeën aan te dragen. Het leidt tot aantoonbare verbeteringen in eigenaarschap, samenwerking, leren, creativiteit en presteren.

Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost € 20,--

Continu verbeteren in het onderwijs : praktische strategieën voor implementatie op alle niveaus

Marijke Broer
Huizen : Pica, 2020. - 212 p.
ISBN 9789492525925
Onderwijsresultaten duurzaam verbeteren kan alleen als voor alle betrokkenen duidelijk is wat er verbeterd moet worden, waarom het moet worden verbeterd en hoe de verbeteraanpak eruitziet. Daarom wordt binnen de aanpak Continu Verbeteren (Continuous Improvement) gekozen voor een aanpak die wordt gedragen door teamwork, samenwerking en gedeeld leiderschap op drie niveaus: dat van de stichting, de school en de groepen. Dit boek biedt een gestructureerde uitleg van de strategieën en onderdelen van Continu Verbeteren op al deze drie niveaus. Het helpt zowel bij een geheel nieuwe implementatie, als bij het borgen van de werkwijze voor teams die al langer met deze methode werken. Bovenal laat het zien hoe leerkrachten de leerlingen betrekken bij het verbeteren van de groepssfeer en het stellen en behalen van gezamenlijke en individuele doelen.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost € 25,--

Een leven lang vitaal in het onderwijs

Tinka van Vuuren
Huizen : Pica, 2019. - 104 p.
ISBN 9789492525796
Beschrijving van drie pijlers voor duurzame inzetbaarheid: werkvermogen (fysiek, mentaal en sociaal), employability (competenties) en vitaliteit (energie en motivatie). In het boek wordt beschreven welke factoren invloed hebben op duurzame inzetbaarheid en worden tips en handvatten gegeven om duurzame inzetbaarheid te versterken. Onderbouwd vanuit diverse onderzoeken, theorieën, modellen en methodieken. Met praktijkvoorbeelden van zowel onderwijsorganisaties als van individuele leraren.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost € 17,50

CurriculumKit : bouw spelenderwijs aan betekenisvol onderwijs

Wessel Peeters, Michiel Lucassen, Ilona Wevers, Reinier Geurts
Helmond : Onderwijs maak je samen, 2020
Praktisch kaartspel om samen met je team een deel van het curriculum te (her)ontwerpen. Kom tot nieuwe inzichten en bouw met bouwstenen als leerstrategieën, formatief handelen, leren zichtbaar maken en activerende didactiek aan effectieve lessen en betekenisvolle toetsing. Met het team doorloop je in ongeveer 2.5 uur verschillende stappen, waarbij je samen vaststelt: wat leerlingen gaan leren, hoe ze dat gaan leren, hoe ze dat zichtbaar gaan maken en hoe ze feedback krijgen (en worden beoordeeld). Dit wordt gedaan middels een duidelijke structuur en een breed aantal suggesties. Je speelt dit spel met behulp van een canvas waar je de kaarten op kunt leggen. Op dat canvas worden de keuzes vastgelegd. Het canvas is te downloaden.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het spel kost € 49,95

Iedereen schoolmaker : investeren in samen leren

Bert Smits, Yves Larock, An Yskout
Houten : LannooCampus, 2019. - 144 p.
ISBN 9789401457484
Wat is een lerende school? Hoe realiseer je een open leerklimaat? Om antwoorden te vinden op de onderwijsuitdagingen van vandaag is het belangrijk dat op een systematische manier te doen. Het boek toont hoe je als school met permanente verandering omgaat. De sleutel zit in samen leren. Het maakt van de school een fitte, wendbare organisatie met kwaliteitsvol onderwijs als resultaat. Het boek geeft zeven hefbomen om zelfs met kleine ingrepen het leervermogen van de hele school te versterken. Uitgangspunt is dat iedere betrokkene in de school hierin een rol te spelen heeft.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost € 24,99

Coachkaarten

Espérance Blaauw
Zaltbommel : Thema, 2020
ISBN 9789462722354
Effectief middel om in te zetten bij (persoonlijke) ontwikkeling. De 70 fotokaarten zijn verdeeld in vijf soorten vragen: talentvragen, toekomstvragen, reflectievragen, positief geformuleerde vragen en negatief geformuleerde vragen. Het doel van alle vragen is talent in beeld te brengen.
Niet aanwezig in kenniscentrum. De kaartenset kost € 24,95

De betrokken buitenstaander : verhalen van een invalleerkracht

Wouter van der Schaaf
Huizen : Pica, 2020. - 22 p.
Hoe kijkt een buitenstaander nu tegen het huidige onderwijs aan? Deze indrukken worden door een invalleerkracht beschreven in ervaringen die zijn opgedaan in veertien verschillende scholen. Na een warm welkom, waarbij de wat verouderde kennis blijkbaar geen probleem is, merkt de invalkracht dat er enorme verschillen zijn binnen de scholen. Zo wordt er met veel verschillende methoden gewerkt, wat het werk van de invaller complexer maakt en flexibiliteit vereist is. Ook zijn er diverse schoolklimaten, wat veel inlevingsvermogen vergt. Iets anders wat opvalt, is dat de positieve, individuele aandacht voor het kind vaak leidt tot een enorme werkdruk voor de leerkracht.
Gratis te downloaden

Praktijkboek Goed Onderwijs Amsterdam

Het programma Goed Onderwijs dat in de gemeente Amsterdam werd ontwikkeld in het kader van een integrale kwaliteitsontwikkeling voor de Amsterdamse basisscholen leverde in 2013 dit praktijkboek op. Het is een naslagwerk voor onderwijsprofessionals waarin schoolbesturen en lokale overheid in Amsterdam duidelijk maken wat ze bedoelen met kwalitatief goed onderwijs. Het komt tegemoet aan de behoefte om continu de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren. Het kader is evoluerend van aard, gericht op de voortdurende ontwikkeling van praktijk en concept. Zowel nieuwe inzichten vanuit de wetenschap over de effectiviteit van scholen als veranderende inzichten vanuit de praktijk, krijgen een plek in het kader.
Open Praktijkboek Goed Onderwijs Amsterdam