Podcastserie Minder uren, betere lessen?

Kan het reduceren van het aantal lesuren in het basis- en voortgezet onderwijs bijdragen aan beter onderwijs, omdat leraren dan ruimte krijgen om samen kwalitatief betere lessen te ontwikkelen? Hoe kan dit in de praktijk worden gerealiseerd? De verplichte onderwijstijd in Nederland ligt zowel boven het OESO gemiddelde als boven het EU23 gemiddelde, terwijl de leeropbrengsten achterblijven ten opzichte van een toenemend aantal andere Europese landen. Maar minder lestijd van leraren betekent ook minder contacttijd met leerlingen. Wat betekent dat voor bijvoorbeeld kansengelijkheid, curriculumdruk, en voor ouders en de buiten/naschoolse sector? Vanuit het Centre of Expertise Urban Education gaan host Erik Ex en vaste gast HvA lector Marco Snoek in de podcastserie ‘Minder uren, betere lessen?’ vanaf 5 oktober 2022 t/m 18 april 2023 in gesprek met experts en betrokkenen. Vanuit praktijk en onderzoek verkennen ze de mogelijkheden en uitdagingen van het verminderen van lesuren ten bate van de onderwijskwaliteit.
Open de podcastserie Minder uren, betere lessen?

Maak je kwaliteitszorg levend!

Knol, M. (2022). Maak je kwaliteitszorg levend! [sl.l]: Wij-leren.nl
Er zijn nogal wat besturen die een onvoldoende beoordeling krijgen van de inspectie op hun kwaliteitszorg. Dit betekent dat zij onvoldoende zicht hebben op de onderwijskwaliteit in de scholen. Hierdoor kunnen tal van problemen ontstaan. Besturen waar de kwaliteitszorg als onvoldoende beoordeeld is, hebben bijvoorbeeld een veel hoger ziekteverzuim onder docenten dan besturen die wel zicht hebben op de onderwijskwaliteit. In deze blog probeer ik op eenvoudige wijze uit te leggen wat kwaliteitszorg precies is en hoe je gezamenlijk toewerkt naar een goed functionerend stelsel van kwaliteitszorg.
Maak je kwaliteitszorg levend!

Podcastserie Minder uren, betere lessen?

Kan het reduceren van het aantal lesuren in het basis- en voortgezet onderwijs bijdragen aan beter onderwijs, omdat leraren dan ruimte krijgen om samen kwalitatief betere lessen te ontwikkelen? 
Erik Ex (host, Centre of Expertise Urban Education) en Marco Snoek (vaste gast, lector HvA) in de deze podcastserie in gesprek met experts en betrokkenen. Vanuit praktijk en onderzoek verkennen ze de mogelijkheden en uitdagingen van het verminderen van lesuren ten bate van de onderwijskwaliteit.
De podcastserie - 9 afleveringen - is 5 oktober 2022 gestart en eindigt 18 april 2023. Aflevering 1 (algemene verkenning, 34 min.) is terug te luisteren op de site.
Open de site van Podcastserie Minder uren, betere lessen?

Onderwijsinspectie: meer focus op basisvaardigheden

Smit, F. (2022). Onderwijsinspectie: meer focus op basisvaardigheden: Vergroot vakinhoudelijke en didactische expertise van leraren en schoollleiders. MR magazine,(5) 4-8.
Steeds meer leerlingen verlaten het onderwijs zonder dat zij goed kunnen lezen, schrijven en rekenen en dat percentage stijgt nog elk jaar. De onderwijsinspectie concluderet in de Staat van het Onderwijs 2022 dat als scholen deze gestage achteruitgang willen keren, ze moeten focussen op de basisvaardigheden taal en rekenen. Ook moeten ze meer aandacht besteden aan burgerschapsvaardigheden.
Dit artikel doet verslag van een gesprek met experts op het gebied van onderwijskwaliteitsverbetering (o.a. Erik Meesters en Kees Vernooy) over de knelpunten voor bestuur en toezicht en de medezeggenschap.
Open Onderwijsinspectie: meer focus op basisvaardigheden

Toolkit Leren en Lesgeven en de Toolkit Jonge Kind

De Toolkit Leren en Lesgeven en de Toolkit Jonge Kind zijn toegankelijke samenvattingen van aanpakken en interventies voor het onderwijs, op basis van internationaal, wetenschappelijke onderzoek voor het primair en voortgezet onderwijs.
Beide toolkits zijn ontwikkeld ter ondersteuning van leraren en schoolleiders, die beslissingen nemen over hoe ze de leerprestaties van leerlingen kunnen verbeteren, met name van leerlingen met een sociaaleconomische achterstand. Samen bevatten de toolkits ruim veertig aanpakken om het leren en lesgeven te verbeteren. Iedere aanpak is samengevat in:

• het gemiddelde effect op de leerprestaties in maanden leerwinst;
• de sterkte van het onderliggende bewijs (bewijskracht);
• de geschatte kosten van de aanpak.

Open Toolkit Leren en Lesgeven

Open Toolkit Jonge kind

De school als werkplaats : gereedschap voor een sterke kwaliteitscultuur

Eva Naaijkens, Martin Bootsma
: Pica, 2022. - 208 p.
ISBN 9789493209497
Bespreking van de Enigma kwaliteitsaanpak voor scholen. Deze kwaliteitsaanpak kun je zien als het fundament voor het verbeteren en behouden van de kwaliteit van het onderwijs. Dit gebeurt onder andere door de meest gangbare en ondersteunende processen zo eenvoudig en functioneel mogelijk vast te leggen.
Naast een goed fundament, in de vorm van een kwaliteitsaanpak, is er echter ook een goede kwaliteitscultuur nodig om goed onderwijs te verzorgen en om leerlingen het onderwijs te bieden dat zij nodig hebben. Leraren maken vanuit een gedeelde visie onderwijs, werken op veel verschillende manieren met elkaar samen en ontwikkelen samen vaste ritmes en routines die ervoor zorgen dat leraren schoolbreed met elkaar kunnen samenwerken.
In de school als werkplaats helpen leraren elkaar om het vakmanschap te ontwikkelen en te verbeteren en dit leidt tot meer werkplezier en beroepstrots.
Een belangrijk element binnen die organisatie is de erkende ongelijkheid: waar leraren in een team als mens gelijkwaardig zijn, zijn ze dat als professionals niet. Net zoals in de ouderwetse werkplaatsen de gang van gezel tot meester werd gemaakt, wordt een leraar vaardig door oefening en begeleiding.
Andere belangrijke aspecten die de kwaliteit van die cultuur bepalen, zijn bijvoorbeeld de rol van de schoolleider, teamontwikkeling, professionele ruimte en professionele cultuur.
Het boek is niet aanwezig in het kenniscentrum en kost 27,95

De school als werkplaats : leraren leren met en van elkaar

Martin Bootsma
In: JSW. - jrg. 105 (2020-2021), nr. 7 (maart 2021). - p. 41-43
Socioloog Richard Sennett (2014) schreef dat bijna iedereen een goed vakman kan worden. Daar is naast veel oefenen ook doelgerichte hulp en begeleiding door collega’s voor nodig. De samenwerking is een cruciaal onderdeel van het vakmanschap.
Open De school als werkplaats

Zoek oplossingen voor het lerarentekort zoals focussen op de basisvaardigheden

Oplossing van Judith Porcelijn voor vier problemen in het onderwijs: het lerarentekort, de hoge werkdruk, de achterstanden en de dalende onderwijskwaliteit.
Open Zoek oplossingen voor het lerarentekort zoals focussen op de basisvaardigheden

High Performance Onderwijs, wat is dat eigenlijk? [Tjipcast]

In deze podcast (60 min.) staat Openbare basisschool de Fonkel centraal in Tilburg. Ik ga over het functioneren van deze school in gesprek met onderwijsdirecteur Marcel Huijgens en leerkracht Max van den Berg. Sinds enkele jaren werken ze vanuit het gedachtegoed van High Performance Onderwijs. Het doel van het team is helder: gelijke kansen voor iedere leerling. De school heeft een enorme sprong gemaakt in de afgelopen jaren. Ondanks de onderwijsuitdagingen in de wijk waar de school staat. Denk dan bijvoorbeeld aan taalachterstand. Marcel en Max vertellen over hun aanpak, visie en methodiek. Ze koppelen het high performance gedachtegoed aan de kwaliteitsaanpak van Enigma. Hiermee weten ze een beweging in te zetten met hun team die leidt tot bijzondere resultaten.
Open High Performance Onderwijs, wat is dat eigenlijk? [Tjipcast]

Werken aan kwaliteit: is de cirkel rond?

Hoe werken scholen aan kwaliteitsverbetering? Aan welke thema’s werken ze en welke rol speelt hun leerlingpopulatie bij de keuze? Vragen die inspecteurs stelden voor het onderzoek ‘Kwaliteitsverbetering en de leerlingpopulatie’. Ze vertellen wat ze hoorden.
Open Werken aan kwaliteit: is de cirkel rond?

De plaag van slechte, gretig aangehangen onderwijsideeën

Kanttekeningen van Aleid Truijens - in een artikel in de Volkskrant van 20 september 2021 - over de grote bestuurlijke, inhoudelijke en financiële vrijheid van schoolleiders terwijl de kwaliteit van het onderwijs gestaag keldert - en ‘scholen’ falen - en het ministerie van Onderwijs dit laat gebeuren. Als voorbeeld van inhoudelijk falen noemt ze de volgens Scheerens en Kirschner in hun Zwartboek over de last van slechte ideeën in het funderend onderwijs in eigen woorden samen: "het romantische geloof in onderwijsmethoden als gepersonaliseerd en ontdekkend leren; de aversie tegen kennis en kennisverwerving; het geklets over 21ste-eeuwse vaardigheden en soft skills, het leidend verklaren van wensen van leerlingen, en de lage verwachtingen en lage schooladviezen bij kinderen uit lage sociale milieus."
Open De plaag van slechte, gretig aangehangen onderwijsideeën

Werken aan kwaliteit: is de cirkel rond?

Hoe werken scholen aan kwaliteitsverbetering? Aan welke thema’s werken ze en welke rol speelt hun leerlingpopulatie bij de keuze? Inspecteurs gingen in gesprek met schoolleiders - voor het onderzoek ‘Kwaliteitsverbetering en de leerlingpopulatie’ - over de manier waarop ze werken aan kwaliteitsverbetering. Ze werden verrast door de veerkracht van basisscholen in corona-tijd. Wat viel nog meer op? Lees het in hun weblog.
Open Werken aan kwaliteit: is de cirkel rond? 

Intern toezicht in het funderend onderwijs: onderzoek naar kwaliteit en professionalisering

Kees van Bergen
Amsterdam: Regioplan, 2020. - 72 p.
Om zicht te krijgen op de kwaliteit en professionalisering van het intern toezicht in het funderend onderwijs en mogelijke manieren om dit te borgen werd in het voorjaar, in samenwerking met Pieter Huisman, een onderzoek uitgevoerd in opdracht van het ministerie van OCW.
Voor het uitgevoerde onderzoek is een literatuurstudie gedaan naar kwaliteitskenmerken van intern toezicht, zijn intern toezichthouders via een enquête bevraagd, aanvullende interviews met bestuurders gehouden en case studies uitgevoerd onder een aantal toezichtsorganen die al meer aandacht besteden aan professionalisering. Ook zijn experts uit het onderwijs en andere sectoren (woningbouw, zorg) benaderd om de toepasbaarheid van verschillende borgingsystemen voor professionalisering in het onderwijs te onderzoeken.
Uit het onderzoek blijkt dat er zeker oog is voor verbetering van de kwaliteit van het intern toezicht en dat er op dat vlak ook stappen zijn gezet in de afgelopen jaren. Er zijn duidelijk ook aandachtspunten, bijvoorbeeld met de in codes goed bestuur afgesproken toezichtkaders en uit te voeren zelfevaluaties. De meeste intern toezichtsorganen (met name bij grotere schoolbesturen) besteden wel aandacht aan professionalisering, maar voeren nog te weinig gericht beleid op dit terrein. Zo bestaat er vaak geen opleidingsplan, is niet altijd een afgescheiden opleidingsbudget en gevolgde professionalisering wordt vaak niet geëvalueerd. Inhoudelijk hebben intern toezichthouders momenteel vooral behoefte aan professionalisering op gebied van onderwijskwaliteit, strategievorming, proactief toezichthouden en de invulling van de netwerkrol.
Intern toezichthouders en bestuurders erkennen in de interviews het belang van de borging van kwaliteit, maar pleiten voor niet al te vergaande eisen en verplichte registratiesystemen. Mogelijke systemen waar zij wel positief tegenover staan zijn het stimuleren van zelfevaluaties, onderlinge visitaties en het aanbieden van een basiscursus toezichthouden in het onderwijs. Op basis van ons onderzoek wordt geconcludeerd dat er bij verdere professionalisering onder andere rekening gehouden moet worden met de mate van regulering, met verschillen in schaalgrootte en bestuursmodel, met verschillende ervaringsfases (instap en doorontwikkeling) en met collectieve behoeften.
Open Intern toezicht in het funderend onderwijs

Werken aan kwaliteit in de voorschoolse educatie : handreiking pedagogisch beleidsmedewerker

C. Bienemann ; met bijdr. van A. Brugman et al.
[s.l.] : Ondersteuningstraject Voorschoolse Educatie, 2021. - 19 p.
Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW) heeft besloten dat de inzet van een pedagogisch beleidsmedewerker en/of coach in de voorschoolse educatie (VE) naar een groter aantal uren gaat. Dit Besluit tot wijziging van het Besluit basisvoorwaarden kwaliteit Voorschoolse educatie is op 20 september 2019 gepubliceerd. Per 1 januari 2022 geldt deze extra urennorm voor de VE.
Waar moet je aan denken als je deze nieuwe kwaliteitsmaatregel in je organisatie gaat implementeren? In deze handreiking vind je veel informatie over de achterliggende overwegingen die tot dit besluit van OCW hebben geleid. We lichten toe wat het besluit inhoudt, hoe het zich verhoudt tot de Wet IKK, waaraan degene die de functie uitvoert moet voldoen en waaraan je als organisatie moet voldoen.
Open Werken aan kwaliteit in de voorschoolse educatie 

Video: stap voor stap naar ambitieuze, maar realistische schooleigen doelen

Welke doelen moet jouw school zichzelf stellen? In deze video over de fictieve basisschool De Regenboog, krijg je stap voor stap uitgelegd hoe je zelf ambitieuze, maar realistische schooldoelen bepaalt. En liggen jouw onderwijsresultaten gevaarlijk dicht bij de signaleringswaarde? Dan heb je de mogelijkheid begeleid te worden door een expert via de PO-Raad. 

Open Stap voor stap naar ambitieuze, maar realistische schooleigen doelen 

Omvang school niet van invloed op prestaties

Het onderzoeksrapport ‘Dorpsschool of leerfabriek’ wijst uit dat er geen verband is tussen de leerprestaties van leerlingen en de grootte van de school waar de leerling zit. Met grootte wordt de omvang van het bestuur en het aantal leerlingen per school of vestiging bedoeld. Minister Slob schrijft erover: “Er bestaan grote besturen met kleine scholen of kleinere besturen met middelgrote of grote scholen. Daarmee is voor mij grootte van het bestuur geen relevante maatstaf voor de beleving van schaal.”
In hetzelfde onderzoek is ook onderzocht dat er geen sterk verband is tussen de schaalgrootte van school of bestuur en de schoolprestaties. Daarnaast heeft het aantal leerlingen geen invloed op hoeveel inspraak leerlingen en leraren hebben. Ook bestaat er geen verband tussen schaalgrootte en een gevarieerd onderwijsaanbod. Wat is er wel volgens het onderzoek? Er is een relatie tussen schaalgrootte en professionalisering. Op grote scholen zijn vaker meer ib’ers en zorg coördinatoren.
Open Dorpsschool of leerfabriek

Wat zijn effectieve externe prikkels om scholen primair onderwijs met middelmatig prestatieniveau aan te zetten tot duurzame kwaliteitsverbetering?

Bekostiging, verantwoording en beloningen kunnen gunstige effecten hebben op de prestaties van leerlingen. Maar er zijn ook mogelijke negatieve bijwerkingen. Een externe prikkel met positieve effecten is het faciliteren van deskundigheidsbevordering, zoals de Lerarenbeurs en kennisdeling tussen scholen. Al met al lijken externe prikkels echter een beperkte invloed te hebben op kwaliteitsverbetering.
Lees het volledige antwoord op deze vraag die gesteld werd aan Kennisrotonde

Regie op onderwijskwaliteit

Schoolbesturen hebben de volle verantwoordelijkheid voor onderwijskwaliteit. Dat alle scholen aan een wettelijke minimum basiskwaliteit moeten voldoen, staat buiten kijf. Maar onze lat ligt hoger. Hoe hoog? Dat bepalen bestuur en schoolteam(s) samen. Op deze pagina vind je een model van PO Raad om je hierbij op weg te helpen en diverse praktijkverhalen ter inspiratie. Ook lees je meer over ons ondersteuningsaanbod. Hoe pak jij de regie? 

Open Regie op onderwijskwaliteit 

Wat is kwaliteit voor jou als docent? (deel I)

Kwaliteit van onderwijs is iets wat iedereen belangrijk vindt en waar alle docenten mee bezig zijn, zowel bewust als onbewust. Maar wat is nu kwaliteit? Wat is ‘goede onderwijskwaliteit’? In dit artikel van Myrte Legemaate en Nienke van der wouw-jacobs op Vernieuwenderwijs enkele praktijkvoorbeelden en vijf visies die mogelijk kunnen helpen bij het gesprek over wat is voor ons als docententeam/als opleiding kwaliteit. Open Wat is kwaliteit voor jou als docent? (deel I) 

Praktijkboek Goed Onderwijs Amsterdam

Het programma Goed Onderwijs dat in de gemeente Amsterdam werd ontwikkeld in het kader van een integrale kwaliteitsontwikkeling voor de Amsterdamse basisscholen leverde in 2013 dit praktijkboek op. Het is een naslagwerk voor onderwijsprofessionals waarin schoolbesturen en lokale overheid in Amsterdam duidelijk maken wat ze bedoelen met kwalitatief goed onderwijs. Het komt tegemoet aan de behoefte om continu de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren. Het kader is evoluerend van aard, gericht op de voortdurende ontwikkeling van praktijk en concept. Zowel nieuwe inzichten vanuit de wetenschap over de effectiviteit van scholen als veranderende inzichten vanuit de praktijk, krijgen een plek in het kader.
Open Praktijkboek Goed Onderwijs Amsterdam