Vragen om te professionaliseren

Creemers, M. (2022, 18 mei). Vragen om te professionaliseren. JSW, 106(10).
Hoe inspireren je elkaar om te blijven leren? In het onderwijs ben je dagelijks bezig met leerlingen actief betrokken houden en hen medeverantwoordelijk maken voor hun eigen leerproces. Maar hoe kijk je eigenlijk naar je eigen leren? Hoe kom je (weer) toe aan eigen professionalisering?
Vragen om te professionaliseren als abonnee van JSW

De zes rollen van de leraar in de praktijk

Moonen, B., Van der Goot, L., & Van Veldhuizen, S. (2022). De zes rollen van de leraar in de praktijk: de basis op orde voor ontwerpen en geven van effectief, eigentijds onderwijs. Amersfoort : CPS. 136 p. ISBN 9789065081797
De kern van het werk van de leraar is het ontwerpen van onderwijs. De uitvoering van dat onderwijs is te vatten in zes rollen: Gastheer, Presentator, Didacticus, Pedagoog, Afsluiter en Leercoach. Inzicht in deze rollen en reflecteren op hoe een leraar deze beheerst, biedt leraren handvatten om de basis op orde te bréngen en/of te houden. Het bewust beheersen van deze basis van effectief leraargedrag is volgens de auteurs voorwaardelijk voor verdere professionele groei. Met dit boek wil CPS leraren ondersteunen om die basis helder op het netvlies te krijgen of te houden bij de uitvoering in de praktijk.
In het boek is aandacht voor verschillende vormen van sturing en het bevat praktische voorbeelden, voor zowel po, vo als mbo. De auteurs sluiten het boek af met hoe blijvende professionalisering vormgegeven kan worden: individueel, met een team of schoolbreed.
Inclusief bij deze uitgave biedt CPS de Quickscan Yollen: hierin kunnen leraren reflecteren op hoe ze bewegen in de zes rollen en kunnen ze dit gebruik als start voor het eigen ontwikkeltraject.
Het boek is de opvolger van de CPS-uitgave De vijf rollen van de leraar.
Het boek is niet aanwezig in het kenniscentrum en kost 29,90 euro.

Visieontwikkeling: wie ben jij?

Tonnis Bolks, Ingrid Paalman
In: JSW. - jrg. 106 (2021-2022), nr. 6 (februari 2022)
Wie ben je? Het antwoord vind je onder andere door te luisteren naar je eigen stem. Hoe je als professional in de praktijk inhoud geeft aan die stem blijkt uit je persoonlijk meesterschap. Een aspect daarvan is het ontwikkelen van je visie.
Open Visieontwikkeling: wie ben jij? als abonnee van JSW

Duurzame implementatie van onderwijsverbetering

Blog waarin René Kneyber (Toetsrevolutie) de belangrijkste boodschappen deelt uit drie recente publicaties over duurzame implementatie en docent- en teamprofessionalisering. Spoiler alerts: actieve betrokkenheid van de schoolleider of opleidingsmanager doet ertoe en het leerproces van docenten kent dezelfde principes als het leerproces van leerlingen en studenten. Durf dus ook te denken in langere termijndoelen.
Bron: Dominique Sluijsmans op LinkedIn
Open Duurzame implementatie van onderwijsverbetering

Werken aan een professionele cultuur: Hoe begeleid je lerende collega's?

Hoe kunnen we ons onderwijs blijven verbeteren? Dat is een belangrijke vraag voor veel scholen. Een lerende en onderzoekende schoolcultuur kan bijdragen aan het vergroten van de onderwijskwaliteit. Bij scholen met zo’n cultuur staat het (leren) professionaliseren van het team hoog in het vaandel. De beroepskrachten binnen de school reflecteren regelmatig op hun eigen handelen en de effecten ervan en stellen hun handelen zo nodig. Artikel van Naomi Mertens op Wij-leren.nl
Open Werken aan een professionele cultuur: Hoe begeleid je lerende collega's?

Onderzoekend vermogen in een notendop

Sandra Broers
Helmond : OMJS, 2021. - 120 p.
ISBN 9789079336364
Beschrijving van de kracht van het onderzoekend vermogen van onderwijsprofessionals en het benutten hiervan bij professionalisering en schoolontwikkeling. Er wordt uitgelegd waarom dit vermogen cruciaal is, hoe er vorm aan gegeven kan worden en hoe het ingezet kan worden in de eigen praktijk. Vanuit een verzameling theorieën wordt de vertaalslag gemaakt naar de praktijk door het aanbieden van tools om met collega's aan de slag te gaan.
Plek in kenniscentrum: Onderwijsgevende 13120-BROE

Intern toezicht in het funderend onderwijs: onderzoek naar kwaliteit en professionalisering

Kees van Bergen
Amsterdam: Regioplan, 2020. - 72 p.
Om zicht te krijgen op de kwaliteit en professionalisering van het intern toezicht in het funderend onderwijs en mogelijke manieren om dit te borgen werd in het voorjaar, in samenwerking met Pieter Huisman, een onderzoek uitgevoerd in opdracht van het ministerie van OCW.
Voor het uitgevoerde onderzoek is een literatuurstudie gedaan naar kwaliteitskenmerken van intern toezicht, zijn intern toezichthouders via een enquête bevraagd, aanvullende interviews met bestuurders gehouden en case studies uitgevoerd onder een aantal toezichtsorganen die al meer aandacht besteden aan professionalisering. Ook zijn experts uit het onderwijs en andere sectoren (woningbouw, zorg) benaderd om de toepasbaarheid van verschillende borgingsystemen voor professionalisering in het onderwijs te onderzoeken.
Uit het onderzoek blijkt dat er zeker oog is voor verbetering van de kwaliteit van het intern toezicht en dat er op dat vlak ook stappen zijn gezet in de afgelopen jaren. Er zijn duidelijk ook aandachtspunten, bijvoorbeeld met de in codes goed bestuur afgesproken toezichtkaders en uit te voeren zelfevaluaties. De meeste intern toezichtsorganen (met name bij grotere schoolbesturen) besteden wel aandacht aan professionalisering, maar voeren nog te weinig gericht beleid op dit terrein. Zo bestaat er vaak geen opleidingsplan, is niet altijd een afgescheiden opleidingsbudget en gevolgde professionalisering wordt vaak niet geëvalueerd. Inhoudelijk hebben intern toezichthouders momenteel vooral behoefte aan professionalisering op gebied van onderwijskwaliteit, strategievorming, proactief toezichthouden en de invulling van de netwerkrol.
Intern toezichthouders en bestuurders erkennen in de interviews het belang van de borging van kwaliteit, maar pleiten voor niet al te vergaande eisen en verplichte registratiesystemen. Mogelijke systemen waar zij wel positief tegenover staan zijn het stimuleren van zelfevaluaties, onderlinge visitaties en het aanbieden van een basiscursus toezichthouden in het onderwijs. Op basis van ons onderzoek wordt geconcludeerd dat er bij verdere professionalisering onder andere rekening gehouden moet worden met de mate van regulering, met verschillen in schaalgrootte en bestuursmodel, met verschillende ervaringsfases (instap en doorontwikkeling) en met collectieve behoeften.
Open Intern toezicht in het funderend onderwijs

Professionele groei van leraren en andere onderwijsprofessionals

Loes van Wessum, Quinta Kools

's-Hertogenbosch : Gompel & Svacina, 2019. - 116 p.
ISBN 9789463711180

n de afgelopen jaren hebben Loes van Wessum, associate lector ‘Leiderschap in Onderwijs en Opvoeding’ bij de educatieve opleidingen van Windesheim, en Quinta Kools, lector ‘Wendbare onderwijsprofessionals’ bij de Fontys Lerarenopleiding, zich vanuit verschillende invalshoeken beziggehouden met professionalisering van leraren en de rol van de schoolleider daarbij. Dit boek brengt hun gezamenlijke inzichten rond professionalisering van leraren bij elkaar. Het boek is opgebouwd uit twee delen. Het eerste deel biedt een theoretisch overzicht omtrent professionalisering van leraren. Het tweede deel presenteert een praktisch model voor het ontwerpen van professionaliseringstrajecten, het formuleren van de leerbehoeften en het in kaart brengen van de leeropbrengsten. Het model wil lerende onderwijsprofessionals – leraren, lerarenopleiders, schoolleiders, bestuurders en onderwijsadviseurs – helpen om grip te krijgen op hun leren. Het boek bevat links naar flitscolleges.

Niet aanwezig in kenniscentrum. Prijs: € 21,90

Vraaggestuurd leren met je team

Samen praktijkonderzoek doen, ondersteunt teams bij het verbeteren en vernieuwen van hun onderwijs. Opleiden in de school bestaat uit samenwerkingsverbanden tussen scholen (of schoolbesturen) met lerarenopleidingen die samen de verantwoordelijkheid nemen voor het opleiden van aanstaande leerkrachten. Artikel van Harry Stokhof, Jan Derksen en Rita Gudden in het meinummer van JSW. Lees meer over Vraaggestuurd leren met je team 

Samen werken aan professionaliteit : leiders met impact

Andy Hargreaves, Michael T. O'Connor
Rotterdam : Bazalt, 2019. - 136 p. ; 24 cm
ISBN 9789461182661
Leraren zijn de afgelopen jaren meer gaan samenwerken. Dat is goed, want uit onderzoek blijkt dat zowel leerlingen als leraren daarvan kunnen profiteren. Om het onderwijs te verbeteren en te vernieuwen, is samenwerking onontbeerlijk. Maar wat maakt samenwerking effectief? En is alle samenwerking ook goed? Nee, zeggen Andy Hargreaves en Michael T. O’Connor. Sommige vormen van samenwerking zijn minder geschikt. Voor dit boek bestudeerden ze vijf vormen van samenwerking, in verschillende culturen en werelddelen, die wél effectief zijn. De samenwerking tussen professionals is op deze plaatsen uitgegroeid tot een diepere vorm van samenwerking. Ofwel: de organisaties zijn gegroeid van ‘professioneel samenwerken’ naar ‘samen professionaliseren’. Dat houdt in dat er samen gewerkt wordt aan het vergroten van de professionaliteit van alle individuele betrokkenen en de organisatie als geheel. Hargreaves en O’Connor trekken lessen uit de praktijkvoorbeelden die ze bestudeerden en presenteren in dit boek tien kenmerken waaraan ‘samen professionaliseren’ voldoet. Tegelijkertijd waarschuwen ze dat geslaagde samenwerkingsmodellen uit het buitenland niet zomaar over te nemen zijn op de eigen school. Er zijn culturele en contextuele factoren waarmee rekening gehouden moet worden. Samenwerking kan een van de krachtigste middelen zijn om het onderwijs te verbeteren. Op voorwaarde dat het goed gebeurt en dat de samenwerking niet blijft hangen in praten, maar resulteert in actie: daadwerkelijk samen wérken.
Prijs: € 36,-

Verkenning leraren

Alexander Rinnooy Kan
Den Haag : Rijksoverheid, 2018. - 11 p.
Naar aanleiding van de vraag van onderwijsminister Arie Slob om te onderzoeken hoe het leraarsberoep versterkt kan worden, schreef Alexander Rinnooy Kan het advies Verkenning Leraren. Hierin komt als belangrijkste boodschap naar voren dat leraren volgens Rinnooy Kan grote vrijheid moeten krijgen bij de inrichting van hun professionele ontwikkeling en de inhoud van hun beroep. Ze moeten zich per onderwijssector van 'onderop organiseren' en zelf een plan hiervoor maken. Het ministerie van Onderwijs moet geen blauwdruk maken, stelt Rinnooy Kan, maar gezaghebbende leraren aanwijzen die hierin het voortouw gaan nemen. Rinnooy Kan bracht in 2007 het rapport Leerkracht! uit. Eén van de aanbevelingen toen was dat een sterke beroepsgroep belangrijk is. ‘Dat is tot nu toe onvoldoende tot stand gekomen’, concludeert Rinnooy Kan. ‘Brede betrokkenheid van leraren is bij elk denkbaar vervolg dan ook essentieel’, schrijft hij. Docenten moeten volgens Rinnooy Kan meer betrokken worden bij de inrichting en vormgeving van hun professionele ontwikkeling en hun beroepsstandaard, door te werken in deelgebieden. Dat kunnen onderwijssectoren zijn (po, vo, mbo) maar bijvoorbeeld ook een bouw binnen het basisonderwijs. Zo'n verdeling is volgens Rinnooy Kan nodig omdat het onderwijs erg divers is. Vervolgens moet er per deelgebied een informateur komen: een gezaghebbende leraar die de taak, ruimte en ondersteuning krijgt omhet voortouw te nemen in de discussie over professionele ontwikkeling. Rinnooy Kan beschrijft drie essentiële voorwaarden voor professionele ontwikkeling: tijd, geld en inhoud. In het rapport staat ook dat er pas over een publiek register en de minimale eisen daarvoor nagedacht kan worden als de deelgebieden per beroepsgroep goed zijn ingevuld. Als leraren zich betrokken voelen kan daarna, als afsluiting, een koepelorganisatie in het leven worden geroepen die leraren vertegenwoordigt op meer gebieden dan alleen hun professionele ontwikkeling.
Open het advies Verkenning leraren

Innovatieve leraren gaan zich verbinden aan KPC Groep

Kern van dit concept is dat de ‘teaching leaders’ naast hun werk in de school zich verder ontwikkelen en advies- en onderzoeksactiviteiten gaan verrichten in andere scholen. Doel: vorm geven aan onderwijsontwikkeling, schoolontwikkeling en professionalsering van collega-leraren. De ontwikkelkansen die KPC Groep biedt, hebben veel positieve reacties los gemaakt. Uit een grote groep van belangstellenden zijn na een assessment 10 talenten geselecteerd. Lees meer

Basisschool Helmgras werkt met action learning

Verslag van een gesprek met Onderwijsdirecteur Hans Ploeg in Basisschoolmanagement nr. 2 (maart 2018) over het gebruik van action learning op zijn school.
Elke dag werken leraren, schoolleiders en bestuurders vol energie aan beter onderwijs voor hun leerlingen. Maar er ontstaan ook steeds complexere uitdagingen en problemen. De hedendaagse vraagstukken vragen om specifieke competenties. Het omgaan met onzekerheid, complexiteit en diversiteit en het realiseren van vernieuwingen vragen om een attitude die leren en presteren omarmt. Met Action Learning ontstaat een continue focus op professionele ontwikkeling, zodat team en directeur kunnen inspelen op veranderingen.

Principes van doelbewuste training : je lespraktijk verbeteren

Marieke Peeters, Jo Verlinden
In: JSW. - jrg. 102 (2017-2018), nr. 4 (december 2017) ; p. 18-21
Met lit. opg.
Beschrijving van hoe leerkrachten aan de slag kunnen gaan met principes van doelbewuste training om zo hun eigen lespraktijk te verbeteren: oefen doelbewust, zet kleine stapjes, weet precies hoe je het gaat aanpakken, laat je coachen en zoek feedback.
Meer 'vlieguren' maken, maakt je nog geen betere leerkracht. Onderzoek laat zien dat doelbewuste training nodig is om je vaardigheden te verbeteren.

The dutch way : leren, lesgeven en leiderschap in het Nederlandse onderwijs

Met bijdr. van Edith Hooge, Jan Heijmans, Job Christians, Gert Biesta, Marco Snoek, Marc van der Meer, Sietske Waslander, Marc Vermeulen, Inge de Wolf, Caroline Hummels, Rick Wolff, Jeannette Doornenbal, Jos Verkroost en Herman Franssen
Helmond : OMJS, 2017. – 264 p.
Vert. van The Dutch Way of education : teach, learn and lead The Dutch Way. – Helmond : OMJS, 2017
ISBN 9789079336258
Bundel - met bijdragen van diverse hoogleraren en onderwijskundigen - over het onderwijs, het leren en het leidinggeven op de Nederlandse manier. Nederland doet het al jaren goed in PISA rankings en scoort hoog als het gaat om het welbevinden van het kind. Elke auteur geeft kritische reflecties op de successen van het Nederlandse onderwijssysteem. Onderwerpen die aan bod komen zijn: professionalisering van leraren, diversiteit, de rol van de inspectie en de rol van de leerkracht. Het boek bevat ook portretten van Nederlandse onderwijsmakers en diverse infographics over het Nederlandse onderwijs.
Plek in kenniscentrum: Kwaliteit 11310-DUTC

Nieuw rapport beschrijft 4 cruciale bouwstenen voor het vormen van leerkrachten

Samenvatting - door Pedro De Bruyckere op Blogcollectief Onderzoek Onderwijs - van 'Building blocks', een rapport van Deans for Impact (Amerikaans) over het vormen van leerkrachten. Lees verder (over de vier bouwstenen of om het complete rapport te openen)

Onderzoekend leren als schoolcultuur

Wat maakt dat de ene leraar zich voortdurend ontwikkelt en een ander vooral blijft vasthouden aan wat bekend en vertrouwd is? Wat is nodig om in een team die professionele groei en ontwikkeling vanzelfsprekend te maken? In dit artikel op wij-leren.nl verkennen Dolf Janson en Naomi Mertens  factoren die dit kunnen bevorderen. De auteurs baseren zich daarbij onder meer op ervaringen in een onderzoek- en ontwikkelproject dat mede door hen is uitgevoerd. Open het artikel

Goede professionalisering van leraar bepalend voor onderwijskwaliteit

Met het dreigende lerarentekort is goede scholing en begeleiding van beginnende én ervaren leraren van belang om de kwaliteit van het onderwijs op peil te houden. Effectieve professionalisering leidt er bovendien toe dat leraren behouden blijven voor het onderwijs. Uit een literatuurstudie door de Rijksuniversiteit Groningen blijkt dat effectieve scholing wel aan een aantal kenmerken moet voldoen.
Maandag, D.W., Helms-Lorenz, M., e.a. (2017). Features of effective professional development interventions in different stages of teacher’s careers. A review of empirical evidence and underlying theory. Lerarenopleiding Rijksuniversiteit Groningen.
Lees verder
‘Effectiveness of professional development interventions in different teacher career stages‘

De lerende schoolleider : effecten van professionalisering op een rij

In opdracht van de VO-academie en het NRO hebben Meta Krüger en Inge Andersen een overzichtsstudie verricht naar de effecten van formeel en informeel leren van schoolleiders op het individu, de schoolorganisatie en de kwaliteit van het onderwijs. Hieronder vind je de belangrijkste conclusies op een rij:
* Professionaliseringsprogramma’s met een coherent, op onderzoek en standaarden gebaseerd curriculum, actieve leervormen en een duidelijke verbinding tussen theorie en praktijk laten positieve resultaten zien, zowel op het niveau van de individuele schoolleider als op dat van de school.
* Programma’s die zich richten op onderwijskundig leiderschap, organisatieontwikkeling en verandermanagement, blijken effectief en genieten de voorkeur van schoolleiders. Dat geldt ook voor professionaliseringsactiviteiten die zich richten op teambuilding, het werken aan een lerende cultuur en schoolleiderschap als carriere.
* Stages en intensieve, praktijkgerichte opdrachten in de school beïnvloeden de kennis, houding en vaardigheden van de schoolleider positief.
* Wanneer schoolleiders in hechte leergroepen werken, bevordert dat de ontwikkeling van hun professionele vaardigheden en leiderschap. Ook mentoring en coaching kunnen hier een bijdrage aan leveren.
* Zeer ervaren schoolleiders kunnen beter geen standaard scholing volgen. Voor hen is een doorlopende professionalisering geschikter, die aansluit op hun specifieke rol en leervragen.
Open het rapport De lerende schoolleider : effecten van professionalisering op een rij
(juni 2017, 115 p.)

Mijn schoolteam

Assen : Van Gorcum, 2017
Observatie-instrument voor schoolleiders om leraren te observeren in de eigen groep. Mijnschoolteam functioneert als een leraar-volg-systeem, de scores van de verschillende observaties worden naast elkaar gepresenteerd in één rapport. In de rapporten staan uitslagen, grafieken, notities, foto’s, ontwikkelsuggesties en actiepunten voor de leerkrachten. Op deze manier kan worden vastgesteld of een leraar start-, basis- of vakbekwaam is. Daarnaast geeft het instrument een beeld van het team als geheel. Op basis van de uitslagen per leraar genereert het systeem een aantal teamoverzichten. Deze geven bijvoorbeeld de gemiddelde scores voor de bekwaamheidseisen, maar ook de gemiddelde scores voor een vijftal competenties.

Mijn schoolteam bestaat uit de volgende onderdelen:
• Leraardossier. Bestaat uit losse opmerkingen, observaties (op basis van bekwaamheidseisen en competenties), vragen, foto’s en filmpjes.
• Leraarrapport. In het Leraarrapport worden de criteria die de schoolleider heeft gescoord tijdens de observaties nader uitgewerkt waardoor bekeken kan worden hoe de ontwikkeling van een leraar verloopt.
• Teamoverzichten. Mijnschoolteam genereert drie typen teamoverzichten om leraren met elkaar te vergelijken
Lees meer