Doorstroomtoets [Leerling in beeld]

Cito brengt m.i.v. schooljaar 2023-2024 een doorstroomtoets - als onderdeel van 'Leerling in beeld' - uit.
Deze toets geeft aan het einde van groep 8 een objectief beeld van waar je leerling  staat op het gebied van lezen, taalverzorging en rekenen. Deze doorstroomtoets is in 2 ochtenden zowel op papier als digitaal af te nemen bij je leerlingen  en geeft rapportages op leerling-, groeps- en schoolniveau.
De Leerling in beeld-doorstroomtoets helpt elke leerling zichtbaar te maken, ook een leerling met speciale ondersteuningsbehoefte.
De Leerling in beeld-doorstroomtoets is goedgekeurd door de onafhankelijke Expertgroep Toetsen PO en door de minister toegelaten als doorstroomtoets.

Unitonderwijs, van plan naar inrichting

Oosting, H. (2022). Unitonderwijs, van plan naar inrichting. [s.l.]: Wij-leren.nl.
Bespreking - door een onderwijskundige bij Epos - van het maken van een plan voor unitonderwijs en de verschillende mogelijkheden bij de  inrichting van de school.
Zoals met veel onderwijsbegrippen is de term ‘unitonderwijs’ de afgelopen jaren een populaire term geworden. Iedereen heeft hier beelden bij en wij benadrukken graag dat er geen blauwdruk is voor het werken in units. Iedere school is namelijk uniek en heeft een eigen ligging, populatie en visie. Binnen een school zelf is er ook nog het onderscheid tussen jonge en oudere kinderen. Dus voor de gehele school iets bedenken is complex. Hoe kun je het dan wel aanpakken?
Open Unitonderwijs, van plan naar inrichting

Feedback ontvangen is best lastig!

Eijkelboom, C., Tielemans, C., Lesterhuis, M., De Vreugd, L., Pennings, H., De Kleijn, (2022). Feedback ontvangen is best lastig!: 6 valkuilen. Utrecht: UMC Utrecht.
Deze poster benoemt zes specifieke valkuilen bij het organiseren van feedbackprocessen. Hoe je die kunt benutten om van een feedbackontvanger een feedbackgebruiker te maken zie je op deze poster. Focus ligt op de werkplek, maar zeker ook zinvol voor feedbackprocessen in de klas. Feedbackprocessen bevorderen het leerproces en zelfstandigheid.
Open Feedback ontvangen is best lastig!

Stap voor stap naar stevig leiderschap

Both, D., De Bruijn, A., Rottier, R., & Ter Harmsel, B. (2022). Stap voor stap naar stevig leiderschap: Een praktische handreiking voor leidinggevenden in het onderwijs. Amsterdam: SWP. ISBN 9789085602224
Beschrijving van stapstenen voor leidinggevenden in het onderwijs om actief en praktisch aan de slag te gaan met wat ze op hun pad tegenkomen. in dit boek helpen daarbij. De stapstenen zijn gegroepeerd rond een aantal belangrijke thema’s die antwoord geven op de waarom- en waartoe-vraag (collectieve ambitie), de hoe-vraag (met moed) en de wat-vraag (aan de slag met je mensen en aan de slag met jezelf). De stapstenen leggen steeds een link met de volgende acht aspecten, die in deel 2 van het boek aan de hand van een visual worden uitgewerkt: Collectieve ambitie - Inspireren - Communiceren - Duidelijk zijn over resultaat en feedback geven - Assertief optreden - Hitteschild zijn - Een gezaghebbende, maar dienende en bescheiden attitude - Sturen op flow/ De thema’s en de bijbehorende stapstenen geven de leidinggevende vaste grond en daarmee stevigheid onder de voeten. Daardoor kan hij meer oog hebben voor de omgeving en van beslissende betekenis zijn voor mensen die daar werken.
Niet aanwezig in het kenniscentrum, het boek kost € 26,90 

Podcastserie Minder uren, betere lessen?

Kan het reduceren van het aantal lesuren in het basis- en voortgezet onderwijs bijdragen aan beter onderwijs, omdat leraren dan ruimte krijgen om samen kwalitatief betere lessen te ontwikkelen? Hoe kan dit in de praktijk worden gerealiseerd? De verplichte onderwijstijd in Nederland ligt zowel boven het OESO gemiddelde als boven het EU23 gemiddelde, terwijl de leeropbrengsten achterblijven ten opzichte van een toenemend aantal andere Europese landen. Maar minder lestijd van leraren betekent ook minder contacttijd met leerlingen. Wat betekent dat voor bijvoorbeeld kansengelijkheid, curriculumdruk, en voor ouders en de buiten/naschoolse sector? Vanuit het Centre of Expertise Urban Education gaan host Erik Ex en vaste gast HvA lector Marco Snoek in de podcastserie ‘Minder uren, betere lessen?’ vanaf 5 oktober 2022 t/m 18 april 2023 in gesprek met experts en betrokkenen. Vanuit praktijk en onderzoek verkennen ze de mogelijkheden en uitdagingen van het verminderen van lesuren ten bate van de onderwijskwaliteit.
Open de podcastserie Minder uren, betere lessen?

De schoolcoach: Praktijkboek voor het coachen van leraren

Van den Brink, G (2022). De schoolcoach: Praktijkboek voor het coachen van leraren. Amersfoort: CPS, 2022. 256 p. ISBN 9789065082329
Uiteenzetting van de praktijk van het coachen van leraren in: de inrichting en opstart van een coachtingstraject en het voeren en goed structureren van een coachtingsgesprek. Behandeld worden: 

• de fasering van het coachingstraject
• de fasering van het coachgesprek om doelgericht te kunnen werken
• welke vaardigheden van jou als schoolcoach worden gevraagd
• hoe je reflecteert op je eigen rol
• hoe je afstemt op diverse doelgroepen
• inzet van E-coaching
• diverse aanvullende coachtechnieken en -benaderingen, bijvoorbeeld omgaan met weerstand en oplossingsgericht coachen
• de context van en visie op coachen binnen de school
• hoe je coaching implementeert binnen de school en welke rol de schoolcoach daarbij kan aannemen.

Met veel praktijkvoorbeelden en handige werkdocumenten om je op weg te helpen (ook digitaal beschikbaar).
Het boek is niet aanwzig in het kenniscentrum en kost 47,95 euro

Maak je kwaliteitszorg levend!

Knol, M. (2022). Maak je kwaliteitszorg levend! [sl.l]: Wij-leren.nl
Er zijn nogal wat besturen die een onvoldoende beoordeling krijgen van de inspectie op hun kwaliteitszorg. Dit betekent dat zij onvoldoende zicht hebben op de onderwijskwaliteit in de scholen. Hierdoor kunnen tal van problemen ontstaan. Besturen waar de kwaliteitszorg als onvoldoende beoordeeld is, hebben bijvoorbeeld een veel hoger ziekteverzuim onder docenten dan besturen die wel zicht hebben op de onderwijskwaliteit. In deze blog probeer ik op eenvoudige wijze uit te leggen wat kwaliteitszorg precies is en hoe je gezamenlijk toewerkt naar een goed functionerend stelsel van kwaliteitszorg.
Maak je kwaliteitszorg levend!

Welk LVS past bij jouw school? - Keuzehulp bij het kiezen van een LVS

Treffers, C. (2022). Welk LVS past bij jouw school? - Keuzehulp bij het kiezen van een LVS. [s.l.]: Wij-leren.nl
Het kiezen van een LVS dat bij jouw school past, kan moeilijk zijn. Welke criteria hanteer je bij de selectie en hoe zwaar laat je ze wegen? Waar moet je opletten bij de keuze van toetsen? Welke toetsen moet volgens jou een LVS bevatten en in welke vorm? Dit artikel kan helpen bij deze keuze. In dit artikel worden namelijk de toetsen van de huidige toetsaanbieders (Boom, Cito, Dia en IEP) vergeleken en besproken aan de hand van een breed spectrum aan criteria.
Open Welk LVS past bij jouw school? - Keuzehulp bij het kiezen van een LVS

Tien redenen waarom unitonderwijs de moeite waard is

Oosting, H. (2022). Tien redenen waarom unitonderwijs de moeite waard is. [sl.l]: Wij-leren.nl
Ben je aan het onderzoeken of je wilt werken met unitonderwijs of net gestart met een plan hiervoor? In dit blog staan tien prikkelende stellingen; diverse perspectieven, gewoon ter inspiratie.
Open Tien redenen waarom unitonderwijs de moeite waard is

Krassen op het dashboard

Pijpers, R. (2022). Krassen op het dashboard: De invloed van adaptieve leersystemen op de professionele ruimte van de leerkracht. Zoetermeer: Kennisnet. 53 p.
Adaptieve leersystemen bieden mogelijkheden voor het onderwijs, maar leveren ook knelpunten op. In deze publicatie leest u de bevindingen van onderzoek naar de invloed van adaptieve leersystemen op de professionele ruimte van de leraar in het primair onderwijs.
Open Krassen op het dashboard

Leerdoelen en succescriteria

Clarke, S. (2022). Leerdoelen en succescriteria: de sleutel voor doelgericht lesgeven en leren. Rotterdam: Bazalt. 140 p. ISBN 9789461183101
In dit boek neemt Clarke je mee in de theorie, om van daaruit de praktische uitwerkingen te laten zien. Je leert:
• hoe je leerdoelen kunt formuleren, organiseren en plannen, en delen met leerlingen
• hoe je succescriteria kunt opstellen die passen bij het betreffende leerdoe
• hoe je deze doelen en succescriteria kunt aanpassen voor verschillende vakken
Het boek is niet aanwezig in het kenniscentrum en kost 49 euro

Het werk van de intern begeleider

Peters, L. (2022). Het werk van de intern begeleider: Naar dienend en verbindend leiderschap. Beter Begeleiden, 12(5), 6-9.
Verslag van een gesprek met Vivian van Alem en Francis van Haandel over de veranderende rol van de intern begeleider. De werkzaameden van de intern begeleider zijn veelomvattend. Door passend onderwijs kwam de nadruk te liggen op de leerlingenzorg. Nu ligt de focus meer op het versterken van de onderwijskwaliteit: de ib'er als kwaliteitscoordinator. Een interview over dienend en verbindend leiderschap, focus op de preventieve kant van de IB-rol, zicht hebben op de kwaliteiten van de leraar en het team en het belang van een actieve zelfbewuste houding als IB’er.
Open Het werk van de intern begeleider in een post op LinkedIn

Podcastserie Minder uren, betere lessen?

Kan het reduceren van het aantal lesuren in het basis- en voortgezet onderwijs bijdragen aan beter onderwijs, omdat leraren dan ruimte krijgen om samen kwalitatief betere lessen te ontwikkelen? 
Erik Ex (host, Centre of Expertise Urban Education) en Marco Snoek (vaste gast, lector HvA) in de deze podcastserie in gesprek met experts en betrokkenen. Vanuit praktijk en onderzoek verkennen ze de mogelijkheden en uitdagingen van het verminderen van lesuren ten bate van de onderwijskwaliteit.
De podcastserie - 9 afleveringen - is 5 oktober 2022 gestart en eindigt 18 april 2023. Aflevering 1 (algemene verkenning, 34 min.) is terug te luisteren op de site.
Open de site van Podcastserie Minder uren, betere lessen?

Prioriteiten stellen en koers houden in tijden van crisis

Gelderblom, G. (2022). Prioriteiten stellen en koers houden in tijden van crisis: Zeven essentials voor effectieve schoolverbetering. Basisschoolmanagement, 36 (6), 4-8.
De gevolgen van de coronacrisis en het lerarentekort trekken een wissel op het onderwijs. Begrijpelijk dat scholen worstelen om de kwaliteit van het onderwijs en de onderwijsresultaten te houden. Waar begin je als schoolleider en wat geef je prioriteit? Dit artikel doet verslag van wetenschappelijke inzichten over schoolverbetering en bespreekt 7 handvatten die schoolleiders helpen om prioriteiten te stellen en koers te houden.
Het tijdschrift ligt ter inzage in het kenniscentrum

Inspectie versterkt haar toezicht en doet vaker onderzoek bij risico’s in het funderend onderwijs

De basisvaardigheden staan de afgelopen jaren onder druk, en de urgentie is groot voor alle betrokken partijen om de dalende trend te keren. Dat heeft de inspectie ook benadrukt bij de Staat van het Onderwijs 2022. Daarom versterkt de inspectie hun toezicht.
Open Inspectie versterkt haar toezicht en doet vaker onderzoek bij risico’s in het funderend onderwijs

Stap voor stap naar stevig leiderschap

Both, D., De Bruijn, A., Ter Harmsel, B., & Rottier, R. (2022). Stap voor stap naar stevig leiderschap Een praktische handreiking voor leidinggevenden in het onderwijs. Amsterdam: SWP. ISBN 9789085602224.
Bespreking van stapstenen om als schoolleider actief en praktisch aan de slag te gaan met wat ze op hun pad tegenkomen. De stapstenen zijn gegroepeerd rond een aantal belangrijke thema’s die antwoord geven op de waarom- en waartoe-vraag (collectieve ambitie), de hoe-vraag (met moed) en de wat-vraag (aan de slag met je mensen en aan de slag met jezelf). De stapstenen leggen steeds een link met de volgende acht aspecten, die in deel 2 van het boek aan de hand van een visual worden uitgewerkt: Collectieve ambitie, Inspireren, Communiceren, Duidelijk zijn over resultaat en feedback geven, Assertief optreden, Hitteschild zijn, Een gezaghebbende, maar dienende en bescheiden attitude en Sturen op flow
De thema’s en de bijbehorende stapstenen geven de leidinggevende vaste grond en daarmee stevigheid onder de voeten. 
Het boek is niet aanwezig in het kenniscentrum en kost 26,90 euro

De gelukkige school [podcastserie]

Elke dag samen een beetje beter. Met je team, met je leerlingen, met jezelf? Hoe doe je dat? Hoe zorg je ervoor dat je als leraar en leidinggevende steeds beter wordt in je vak en hoe wordt je als team samen steeds sterker? En dat alles graag met minder werkdruk, in plaats van meer. Daar hebben Jelle Verwer en Tessa Brummelkamp het over in de leerKRACHT-podcast: de Gelukkige School. In deze podcast (30-40 min. per aflevering) nodigen ze elke aflevering iemand uit het onderwijs uit om over een inspirerend onderwerp te praten:
Aflevering 1: Focus met Bernie Kooistra
Aflevering 2: Bewezen effectieve onderwijstools met Lotte Leijdekkers
Aflevering 3: Gedeeld Leiderschap met Marjolijne Mulders
Aflevering 4: Veilig veranderen met Eveline Driest
Aflevering 5: Positieve verwachtingen met Sebastian Blanck
Aflevering 6: Eigenaarschap in je team met Anneke Hesseling
Aflevering 7: Werkgeluk met Joke van Sliedregt en Karin Landman
Aflevering 8: Een onderzoekende houding met Joël Kamminga
Aflevering 9: Leerlingen betrekken met Daan Switters
Open de pagina met de podcasts De gelukkige school

Het managementboek voor de kinderopvang

Van de Grift, B. (2022). Het managementboek voor de kinderopvang. [s.l.]: Betsy van de Grift. ISBN 9789493303072
Handboek voor beginnende en ervaren managers in de kinderopvang die kennis en zelfreflectie willen combineren. Het boek legt een stevige theoretische basis voor de managementopgave van de sector: van de pedagogische kwaliteit naar schaalvergroting en IKC-vorming; van stelseldebatten naar teamproblemen, alles komt aan de orde. 
Het boek is niet aanwezig in het kenniscentrum en kost 32,45 euro

Visiekit

OMJS (2022). Visiekit: formuleer stap voor stap jullie visie op onderwijs. Helmond : Onderwijs Maak Je Samen.
De uitgave is een samenwerking van OMJS en Vernieuwenderwijs. VisieKit is een kaartspel om samen met een vakgroep of team te werken aan de visie op onderwijs en leren. Er worden verschillende fasen doorlopen waarbij nagedacht wordt over het doel van het onderwijs, het leren van leerlingen, welke ontwerpprincipes hierbij passen en de tijd en plaats van leren. Doel is het samen formuleren van een sterke visie en samen te werken aan een gezamenlijke taal.
Plek in het kenniscentrum: Team

Waarom maken organisaties soms steeds dezelfde fouten? [Tjipcast Paul Kloosterboer]

Waarom maken organisaties soms steeds dezelfde fouten? Daarover sprak Tjip de Jong met Paul Kloosterboer in deze tjipcast (50 min.). Vaak zijn dit soort fouten gekoppeld aan hardnekkige (beperkte) denkpatronen. Deze denkpatronen zijn taai om te doorbreken omdat ze in zekere zin vertegenwoordigen wie we zijn (identiteit) en waar we in geloven (opvattingen). Wil je als organisatie voorkomen dat je in cirkeltjes blijft denken dan zul je deze denksporen ter discussie moeten stellen. En dat vinden we toch altijd best lastig! In deze podcast beantwoorden we diverse praktijkvragen van luisteraars.
Open Waarom maken organisaties soms steeds dezelfde fouten?

Onderwijsinspectie: meer focus op basisvaardigheden

Smit, F. (2022). Onderwijsinspectie: meer focus op basisvaardigheden: Vergroot vakinhoudelijke en didactische expertise van leraren en schoollleiders. MR magazine,(5) 4-8.
Steeds meer leerlingen verlaten het onderwijs zonder dat zij goed kunnen lezen, schrijven en rekenen en dat percentage stijgt nog elk jaar. De onderwijsinspectie concluderet in de Staat van het Onderwijs 2022 dat als scholen deze gestage achteruitgang willen keren, ze moeten focussen op de basisvaardigheden taal en rekenen. Ook moeten ze meer aandacht besteden aan burgerschapsvaardigheden.
Dit artikel doet verslag van een gesprek met experts op het gebied van onderwijskwaliteitsverbetering (o.a. Erik Meesters en Kees Vernooy) over de knelpunten voor bestuur en toezicht en de medezeggenschap.
Open Onderwijsinspectie: meer focus op basisvaardigheden

Kennisplein Veranderkracht in duurzame onderwijsinnovaties [Hoger onderwijs]

Het hoger onderwijs op een duurzame wijze innoveren is complex. Met het nieuwe kennisplein ‘Veranderkracht in duurzame onderwijsinnovaties’ biedt Onderwijskennis.nl (onderwijs)professionals een helpende hand door tips, praktijkvoorbeelden en bronnen op basis van kennis uit onderzoek te bundelen. Thema's: Veranderenergie: samen wendbaar innoveren, Leiden van complexe onderwijsinnovaties en Evidence-informed innoveren.
Open Kennisplein Veranderkracht in duurzame onderwijsinnovaties [Hoger onderwijs]

Welke factoren belemmeren of stimuleren onderwijsprofessionals om inzichten uit onderzoek te benutten in hun praktijk?

Onderwijsprofessionals gebruiken inzichten uit onderzoek gemakkelijker als op hun school een structuur voor kennisbenutting aanwezig is en er een onderzoekscultuur heerst. De houding en vaardigheden van onderwijsprofessionals spelen ook een rol, maar hoe deze tot uiting komen is afhankelijk van de schoolcontext. Er zijn sterke aanwijzingen dat onderwijsprofessionals eerder kennis benutten wanneer zij die samen met onderzoekers creëren en ze een gelijkwaardige relatie met hen hebben.
Open Welke factoren belemmeren of stimuleren onderwijsprofessionals om inzichten uit onderzoek te benutten in hun praktijk?

Onderwijsassistenten en onderwijsinstructeurs

Er is onderzoek gedaan naar de effecten op de resultaten van leerlingen bij de inzet van onderwijsassistenten, instructeurs en andere ondersteuners. De uitkomsten laten een gemengd beeld zien.
We weten dat een effectieve inzet belangrijk is. Denk aan de volgende aandachtspunten:
- Rolduidelijkheid
- Faciliteren door de schoolleiding
- Aansluiting van opleiding en praktijk
- Aansturing van onderwijsassistenten vraagt nieuwe vaardigheden van leraren
Wil je weten hoe het precies zit en wat werkt? Lees het overzicht van wat we weten uit onderzoek en bekijk handreikingen voor de onderwijspraktijk.
Open Onderwijsassistenten en onderwijsinstructeurs

Een succesvol beleidsplan

Ter Avest, B., & Bouwhuis, L. (2022, 13 juni). Een succesvol beleidsplan. JSW.
Veel scholen in Nederland werken met vakspecifieke beleidsplannen, meestal aangeduid als onderwijsplannen of kwaliteitskaarten. Maar wat is beleid met kwaliteit? En aan welke criteria dienen vakspecifieke beleidsplannen te voldoen om daadwerkelijk een bijdrage te leveren aan onderwijskwaliteit?
Open Een succesvol beleidsplan als abonnee van JSW

10 Tips voor de rijke schooldag

Studulski, F., Kruiter, J., & Vaessen, K. (2022). 10 Tips voor de rijke schooldag: Leren van de verlengde schooldag en verlengde leertijd. Utrecht: Sardes. 10 p.
Het regeerakkoord spreekt van de introductie van een rijke schooldag. Inmiddels is een voorloperregeling gestart (mei 2022). Daarin kunnen 45 trajecten gedurende drie jaar meedoen onder de hoede van de gelijke kansen alliantie.
“Als onderdeel van een brede aanpak van bestrijding van armoede in kwetsbare wijken door gemeenten investeren we in een rijke schooldag, waarbij scholen zelf bepalen wat zij nodig achten om de kansenongelijkheid te verkleinen. Te denken valt aan begeleiding bij huiswerk, sport en cultuur in samenwerking met plaatselijke verenigingen en bibliotheken. We beginnen bij de scholen waar de nood het hoogst is.” (Coalitieakkoord, 2021)
De rijke schooldag is gericht op het versterken van de gelijke kansen. Met de rijke schooldag worden leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs in Nederland gestimuleerd om zich verder te ontwikkelen door, naast het reguliere curriculum, extra activiteiten aan te bieden. Verschillende coalities van gemeenten, scholen, cultuurinstellingen, sportorganisaties, jongerenwerk, GGD, kinderopvang en andere partijen werken al aan zo’n Rijke schooldag. Om van deze initiatieven te leren en ze samen verder te ontwikkelen en uit te breiden start het Voorloperstraject. Gemeenten steunen deze beweging en de extra financiële ondersteuning vanuit het rijk.
De rijke schooldag klinkt heel nieuw, maar er is de afgelopen 30 jaar al hard gewerkt aan vormen van uitbreiding van de schooldag. Denk aan de verlengde schooldag bij de brede school, maar ook leertijdverlenging in de grotere steden, zoals Rotterdam en Den Haag.
In deze korte brochure worden deze ervaringen bijeengebracht om kennis te delen.
Open 10 Tips voor de rijke schooldag

Woorden, waarden en werkelijkheid: leidinggeven aan waardengericht werken in scholen

Andersen, I., Uiterwijk, L. & Van der Vloed, K. (2022). Woorden, waarden en werkelijkheid: leidinggeven aan waardengericht werken in scholen. Huizen: Pica. 136 p. ISBN 9789493209633
De huidige complexe samenleving brengt ingewikkelde vraagstukken de school in. Daarbij is niet altijd meteen duidelijk wat het probleem is en wat het juiste is om te doen, en spelen er vaak diverse, soms tegengestelde belangen een rol. Het vinden van antwoorden en oplossingen op zulke vraagstukken kan dan ook niet gedragen worden door één leraar of door één formele leider. Daarvoor zijn verschillende perspectieven nodig en tegelijkertijd ook gezamenlijkheid en verbinding.
Gedeelde waarden kunnen ondersteunend zijn bij het maken van keuzes. Door met elkaar in gesprek te gaan over impliciete waarden en overtuigingen kunnen in gezamenlijkheid meer gedeelde ideeën verzameld worden die impact hebben op de praktijk. Waardengericht werken is dan ook meer dan het formuleren van gezamenlijke kernwaarden. Het gaat om het in de praktijk inkleuren daarvan op basis van gezamenlijke betekenisgeving.
Woorden, waarden en werkelijkheid is tot stand gekomen op basis van praktijkonderzoeken in het po, vo, mbo en hbo die zijn uitgevoerd door de leden van het lectoraat Leiderschap in het Onderwijs van Penta Nova, academie voor schoolleiderschap, onder leiding van dr. Inge Andersen (lector) en dr. Lisette Uiterwijk-Luijk (associate lector).
Het boek is niet aanwezig in het kenniscentrum en kost 25,- euro

Wereldgericht onderwijzen: een visie voor vandaag

Biesta, G. (2022). Wereldgericht onderwijzen: een visie voor vandaag. Culemborg: Phronese. 186 p. ISBN 9789490120511
Onderwijs is niet alleen bedoeld om leerlingen toe te rusten met de kennis en vaardigheden die ze nodig hebben om zich staande te kunnen houden in de wereld. De wereld is ook de plaats waar het menselijk bestaan zich afspeelt en waar kinderen en jongeren voor de uitdaging staan om hun eigen leven te leiden. Daarom zou onderwijs volgens de auteur niet kindgericht, leerstofgericht of toekomstgericht moeten zijn, maar dient het altijd te werken vanuit een wereldgerichte oriëntatie.
In de zeven hoofdstukken van dit boek laat Gert Biesta zien waarom onderwijs wereldgericht dient te zijn, wat dit betekent voor de onderwijspraktijk, en wat dit vraagt van de leraar. Hij laat zien dat lesgeven ertoe doet, met name om de aandacht van leerlingen te vestigen op de wereld en op wat de wereld van hen vraagt. De school komt daarmee in beeld als de ruimte en tijd die aan de nieuwe generatie ter beschikking wordt gesteld om de wereld, en zichzelf in relatie tot die wereld, te ontmoeten.
De mate waarin de samenleving die ruimte en tijd nog beschikbaar wil stellen, is volgens Biesta een belangrijke indicator van haar democratische kwaliteit.
Het boek is niet aanwezig in het kenniscentrum en kost 20,95 euro

Goed in gesprek : de basis voor beweging in onderwijs en jeugdhulp

Annemiek Broersen, Geke Klapwijk
Utrecht : BreinDok, 2022. - 152 p.
ISBN 9789492649233
Beschrijving van de theorie van de positioneringsdriehoek en het instrument positioneringsdriehoek voor professionals in jeugdhulp en onderwijs om gesprekken samen actief vorm te geven. Goed in gesprek zijn, betekent bewust positioneren van jezelf en van de ander. Professionals die de elementen van een gesprek kennen en die vanuit verschillende perspectieven begrijpen, kunnen hun rol als professional goed oppakken. Met de uitleg van de theorie positioneringsdriehoek (positie-'wie', sociale handelingen-'hoe' en verhaallijn-'waarom') wordt stilgestaan bij wat een gesprek nou eigenlijk is en hoe er invloed uitgeoefend kan worden op het verloop ervan. Met de uitleg van het instrument positioneringsdynamiek kunnen professionals leren hoe het gesprek voorbereid kan worden, hoe gestuurd kan worden en hoe er gereflecteerd kan worden.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost 29,75 euro.

Deep learning spel

Fullan, M., Quinn, J., & McEachen, J. (2022). Deep learning spel: Met collega's in gesprek over onderwijs, vanuit de zes mondiale competenties! Helmond: Onderwijs Maak Je Samen.

Met het Deep Learning Spel (48 kaarten + handleiding) kunnen schoolteams gedachten, standpunten en perspectieven uitwisselen over het onderwijs in relatie tot de zes mondiale competenties. Door middel van verschillende spelvormen kunnen ze discussieren over, en kritisch kijken naar het onderwijs in de eigen school. Dit kan aanleiding zijn tot veranderingen in het onderwijsaanbod of het herzien van de visie en uitwerking van leidende principes en ambities.
Michael Fullan en zijn collega’s hebben een kader ontwikkeld om binnen het primair- en voortgezet onderwijs verdiepend leren vorm te geven. Fullan, Quinn en McEachen onderscheiden zes mondiale competenties, die bij verdiepend leren worden aangewakkerd en ontwikkeld. Deze competenties worden de 6 C's genoemd. Dit zijn een set vaardigheden die leerlingen nodig hebben om goed te kunnen functioneren in de maatschappij. De 6 C's zijn: karakterontwikkeling (character), burgerschap (citizenship), samenwerking (collaboration), communicatie (communication), creativiteit (creativity) en kritisch denken (critical thinking). Dit werken zij uit in de boeken Deep Learning en Deep Learning in de praktijk.

Observeren, registreren, rapporteren en interpreteren

Petra de Bil
6e herz. dr. - Amsterdam : Boom, 2022. - 144 p.
ISBN 9789024443369
Handreikingen voor het maken van observaties en rapportages. Met beeldfragmenten in een online omgeving waarbij de theorie toegepast kan worden. In deze geheel herziene editie zijn alle hoofdstukken aangepast en in een logischere volgorde geplaatst. De tekst sluit beter aan op de beschreven praktijksituaties. Ook actuele ontwikkelingen, zoals herzieningen van de privacywetgeving en de meld- en beroepscode, zijn meegenomen. Daarnaast is de bijbehorende online omgeving vernieuwd. Deze bevat nieuwe beeldfragmenten en opdrachten en er zijn uitgebreide antwoordmodellen met toelichting te vinden.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost 34,95 euro.

Vragen om te professionaliseren

Creemers, M. (2022, 18 mei). Vragen om te professionaliseren. JSW, 106(10).
Hoe inspireren je elkaar om te blijven leren? In het onderwijs ben je dagelijks bezig met leerlingen actief betrokken houden en hen medeverantwoordelijk maken voor hun eigen leerproces. Maar hoe kijk je eigenlijk naar je eigen leren? Hoe kom je (weer) toe aan eigen professionalisering?
Vragen om te professionaliseren als abonnee van JSW

Dragen flexibele leerplekken bij aan het gevoel van autonomie, het welbevinden en het leren van leerlingen?

Van der Aa, R. (2022, 24 maart). Dragen flexibele leerplekken bij aan het gevoel van autonomie, het welbevinden en het leren van leerlingen? 's-Gravenhage: NRO, Kennisrotonde.
Leerlingen waarderen flexibele leerplekken positiever dan een traditioneel klaslokaal met rijen tafels en stoelen. Een leeromgeving met flexibel meubilair en diverse inrichtingsmogelijkheden biedt leerlingen meer bewegingsvrijheid en ruimte om te kiezen. Of door flexibele leerplekken de leerprestaties toenemen, is niet onderzocht. Positieve effecten van flexibele leerplekken zijn mede afhankelijk van de wijze waarop scholen deze inzetten en van de vaardigheid van leerkrachten om deze toe te passen in hun onderwijs.
Open Dragen flexibele leerplekken bij aan het gevoel van autonomie, het welbevinden en het leren van leerlingen?

Kijk mee bij het unitonderwijs: De elementen en doelen van werken in units

Harms, R. (2022, 10 mei). Kijk mee bij het unitonderwijs: De elementen en doelen van werken in units. Eindhoven: Piex.
Vlog (12 min.) van Robert-Jan Harms, leraar op basisschool de Bataaf in Tiel waar unitonderwijs wordt gegeven. Het systeem van leerstofjaarklassen is hier losgelaten en het werken in units heeft zich steeds verder ontwikkeld. In deze vlog neemt Robert-Jan je mee naar unit 2 (6 – 9 jarigen). Je ziet zijn collega’s in actie, ieder verantwoordelijk voor een eigen specifiek vakgebied. De belangrijke elementen van het unitonderwijs worden toegelicht aan de hand van de doelen die eraan ten grondslag liggen.
Op de site staan documenten voor verdieping en om mee aan de slag te gaan.
Open Kijk mee bij het unitonderwijs: De elementen en doelen van werken in units

De zes rollen van de leraar in de praktijk

Moonen, B., Van der Goot, L., & Van Veldhuizen, S. (2022). De zes rollen van de leraar in de praktijk: de basis op orde voor ontwerpen en geven van effectief, eigentijds onderwijs. Amersfoort : CPS. 136 p. ISBN 9789065081797
De kern van het werk van de leraar is het ontwerpen van onderwijs. De uitvoering van dat onderwijs is te vatten in zes rollen: Gastheer, Presentator, Didacticus, Pedagoog, Afsluiter en Leercoach. Inzicht in deze rollen en reflecteren op hoe een leraar deze beheerst, biedt leraren handvatten om de basis op orde te bréngen en/of te houden. Het bewust beheersen van deze basis van effectief leraargedrag is volgens de auteurs voorwaardelijk voor verdere professionele groei. Met dit boek wil CPS leraren ondersteunen om die basis helder op het netvlies te krijgen of te houden bij de uitvoering in de praktijk.
In het boek is aandacht voor verschillende vormen van sturing en het bevat praktische voorbeelden, voor zowel po, vo als mbo. De auteurs sluiten het boek af met hoe blijvende professionalisering vormgegeven kan worden: individueel, met een team of schoolbreed.
Inclusief bij deze uitgave biedt CPS de Quickscan Yollen: hierin kunnen leraren reflecteren op hoe ze bewegen in de zes rollen en kunnen ze dit gebruik als start voor het eigen ontwikkeltraject.
Het boek is de opvolger van de CPS-uitgave De vijf rollen van de leraar.
Het boek is niet aanwezig in het kenniscentrum en kost 29,90 euro.

Informeel leren : de schoolleider aan zet

Christian van den Brekel
Nieuwolda : Leuker.nu, 2022. - 96 p.
ISBN 9789403651286
Praktische handreiking voor schoolleiders om de eigen professionalisering te koppelen aan de praktijk van het leidinggeven. En daarnaast informeel leren binnen het team te bevorderen en te werken aan een lerende cultuur.
Voor de professionalisering van schoolleiders is de koppeling met de praktijk van het leidinggeven een belangrijke voorwaarde: werken aan vernieuwing of verbetering in de school en bewust reflecteren op ervaringen in het werk zijn bij uitstek manieren van informeel leren die tegemoetkomen aan de behoefte van schoolleiders. Theorie is nodig om zaken inzichtelijk te krijgen en te kunnen begrijpen, maar een belangrijk leereffect zit in de internalisatie van opgedane ervaringen gekoppeld aan (zelf)reflectie.
In het boek wordt ingegaan op de volgende vragen:

• Welke soorten en vormen van informeel leren kennen we en hoe verhoudt zich dit tot de professionaliseringsthema’s en competenties van de schoolleider? 
• Hoe profiteert de schoolorganisatie van het informeel leren van de schoolleider? 
• Wat is de relatie tussen informeel leren en de vier typen schoolleiders – test voor de schoolleider om te onderzoeken welk type hij/zij is. 
• Wat is een efficiënte leeromgeving voor schoolleiders? 
• Hoe kunnen schoolleiders het informeel leren ook binnen het team bevorderen en werken aan een lerende cultuur?

Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost 21,95 euro.

Website Leerplan in beeld

De website leerplaninbeeld van SLO geeft leraren, docenten en schoolleiders op een toegankelijke manier inzicht in de wettelijke kerndoelen die gelden voor het po en vo. De website biedt gebruikers daarnaast ook volop inspiratie om het curriculum in te vullen door de vele voorbeelduitwerkingen die er te vinden zijn.
Open Leerplan in beeld
Open Hoe de website Leerplaninbeeld.slo.nl scholen helpt te kiezen

Verandergedrag. Hoe je gedragsverandering interactief stimuleert

Thijs Leenman
Amsterdam : Boom, 2021. - 144 p.
ISBN 9789024443918
De centrale vraag van dit boek is: 'Hoe kun je als manager of veranderaar effectief gedragsverandering stimuleren?' De auteur reikt daartoe drie veranderinzichten aan: onze werkrelatie (interactief opbouwen); onze verbinding (in de interactie); onze interactie (gebruik hier verandertaal). Dan worden er vier stappen gezet: valideren, verkennen, veranderen, vastgrijpen. Een succesvolle werkrelatie wordt gekenmerkt door een emotionele band, loyaliteit, gedeelde doelen en professioneel respect. Te gebruiken handvatten zijn: leer de behoeften van de ander kennen; ken en communiceer je eigen behoeften; werk aan een interactieve uitwisseling.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost 25,00 euro.

Teach like a champion 3.0

Lemov, D. (2022). Teach like a champion 3.0: 63 technieken waarmee je je leerlingen laat excelleren. Rotterdam: CED-Groep. 480 p. ISBN 9789083192628
Beschrijving met veel praktijkvoorbeelden van 49 technieken voor leraren die een bijdrage willen leveren aan hoge onderwijsopbrengsten. Stap voor stap wordt beschreven hoe leraren didactische vaardigheden verder kunnen ontwikkelen om effectiever onderwijs te geven. De technieken zijn onderverdeeld in vier onderdelen: controleren van begrip, studiehouding, ratio en de vijf pijlers van de klascultuur. Iedere techniek wordt uitgebreid besproken met praktijkvoorbeelden en voorbeelddialogen tussen leraar en leerling. De auteur heeft jarenlang zeer succesvolle docenten voor de groep geobserveerd en laat zien hoe deze leraren hun leerlingen konden laten excelleren. De CED Groep bewerkte de technieken voor de Nederlandse situatie.
Deze opvolger bevat dertien geheel nieuwe en bijgewerkte technieken. Uit nader onderzoek trok Lemov de conclusie dat het belangrijk is dat leraren goed begrijpen waaróm de technieken effect hebben. Ter onderbouwing verbindt hij de technieken nu aan de nieuwste wetenschappelijke inzichten uit de cognitieve psychologie en de werking van het brein.
Naast het boek zijn er bijbehorende videoclips op www.teachnederland.nl die de technieken illustreren. Het boek bevat een wachtwoord dat toegang geeft tot de volledige video-databank.
Het boek is in bestelling, mail naar kenniscentrum@bco-onderwijsadvies.nl als je het wilt lenen.

De ultieme gids voor transformatie van je school: Edunext

De Boe, D., & Van de Moortel, P. (2022). De ultieme gids voor transformatie van je school: Edunext. Leuven/Amsterdam: Uitgeverij LannooCampus. ISBN 9789401482721
Boek over schoolontwikkeling. Aan de hand van de methode Edunext wordt uitgelegd hoe een diepe transformatie in de school aangepakt kan worden. Het deelt het veranderingstraject op in drie essentiële fasen: de voorbereidende fase, de implementatiefase en de verduurzamingsfase. Er wordt aandacht besteed aan de vraag hoe ervoor gezorgd kan worden dat elk teamlid deelneemt aan het proces en op welke manier een schoolcultuur gecreëerd kan worden die innovatie en transformatie structureel maakt. Het boek is geïllustreerd met casussen van scholen die met hun transformatietraject aan de slag zijn gegaan.
Het boek is niet aanwezig in het kenniscentrum en kost 29,99

Routes naar vernieuwend leiderschap

Boxen, M. (2022). Routes naar vernieuwend leiderschap ontdek, verbind, verander. Culemborg: Van Duuren Media.
Welke vaardigheden zijn nodig om een werkelijk vernieuwende leidinggevende te zijn? In Routes naar vernieuwend leiderschap beschrijft Mirjam Boxen acht onderscheidende skills voor vernieuwend leiderschap. De QR-codes in het boek geven toegang tot diverse interviews met vernieuwende leidinggevenden. Ook geeft de auteur tips en praktische oefeningen, waarmee de skills direct in de praktijk kunnen worden gebracht en leiding kan geven aan innovatie.
Het boek is niet aanwezig in het kenniscentrum en kost 29,99.

Leren in en over de wereld: een ontwikkelingsgerichte didactiek voor de groepen 5 t/m 8

De Koning, L., Pompert, B., & Bruin, T. (2022). Leren in en over de wereld: een ontwikkelingsgerichte didactiek voor de groepen 5 t/m 8.  Assen: Van Gorcum. ISBN 9789023258438
Kinderen doen vanaf hun geboorte mee in de wereld; ze gaan mee boodschappen doen, zijn deelnemer in het verkeer, spelen buiten of zitten op een sport- of muziekschool. Door mee te doen leren kinderen over de wereld. Ontwikkelingsgericht Onderwijs sluit aan bij dit principe en leerkrachten die hier mee werken laten kinderen door deelname aan betekenisvolle activiteiten leren in en over de wereld en zichzelf.
Leerkrachten in de bovenbouw hebben handvatten nodig om uitdagende en inspirerende praktijken de klas in te halen, te verkennen en op te bouwen met kinderen. Sociaal-culturele praktijken waarbinnen kinderen zich kunnen ontwikkelen, de culturele waarden en instrumenten leren kennen en gebruiken.
In Leren in en over de wereld kunnen leerkracht lezen hoe ze doelen en inhouden uit het bovenbouwcurriculum zinvol kunnen verbinden aan betekenisvolle praktijken en kwesties die er toe doen. De leerkracht speelt een belangrijke rol. Leertrajecten worden samen met de groep opgebouwd. De ideeën en vragen van leerlingen worden serieus genomen, waardoor de kansen op brede en diepe leerresultaten toenemen. In dit boek worden theoretische onderbouwingen en praktische handvatten voor deze aanpak gegeven.
Het boek is niet aanwezig in het kenniscentrum en kost 27,50

Met plezier werken in het onderwijs : hoe blijf je stress de baas?

William Buys
Amsterdam : LannooCampus, 2021. - 256 p.
ISBN 9789401480956
Waar halen leraren positieve energie uit? Hoe kunnen ze omgaan met spanning en stress? Wat kunnen ze doen om goed voor zichzelf te blijven zorgen? Leraren werken in een turbulente omgeving. Naast de nodige positiviteit die het werk met zich meebrengt, kunnen ze ook te maken krijgen met situaties waar negatieve energie in gaat zitten. Langdurig blootgesteld worden aan stress kan gevolgen hebben voor de psychische- en fysieke gezondheid. Hoe kunnen leraren hier mee omgaan? Met plezier werken in het onderwijs stelt het positieve docentschap centraal. Het wil laten zien hoe leraren door proactief vorm te geven aan de inrichting van hun eigen werk en loopbaanontwikkeling het vak boeiend kunnen houden. Het boek biedt naast achtergrondinformatie, ook praktische handvatten als do's and dont's, casuïstiek en oefeningen in zelfzorg en empowerment aan.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Het boek kost € 29,99

Koninklijk onderwijs voor iedereen : Marleen de Kleijn, schoolleider van 2022

Larissa Pans
Marleen de Kleijn, schoolleider van een school in de Haagse schilderswijk met veel achterstandsleerlingen, geeft een beeld van haar aanpak. De populatie bestaat een waaier aan nationaliteiten. De school werkt met een verlengde leertijd, waardoor leerlingen zes uur per week langer onderwijs krijgen. Het belangrijkste wapen is het International Baccalaureate (IB)-onderwijs, waarin het juist niet alleen draait om taal, lezen en rekenen. Deze methode is gebaseerd op onderzoekend leren en op een leerlingprofiel met karakterkenmerken zoals onderzoekend zijn, kritisch leren denken, een open mind hebben en betrokken zijn bij de wereld.
In: Kader. - jrg. 29, nr. 8 (april 2022), p.: 20-24

Meer begrip, meer openheid : de grote winst van internationalisering

Lisette Blankestijn
In een wereld die plotsklaps verscheurd wordt door een oorlog die akelig dichtbij komt, lijkt het nog belangrijker om je lesprogramma een internationaal tintje te geven. Scholen die dit al volop doen, zien dat leerlingen opener zijn en meer begrip tonen voor mensen die anders zijn. Ook voor de schoolleider zelf en het team is het goed om even los te komen en buiten de eigen context met collega's in gesprek te gaan. Hoe geef je vorm aan internationalisering op jouw school?
In: Kader. - jrg. 29, nr. 8 (april 2022), p.: 14-18

Traditioneel vernieuwingsonderwijs

Berends, R., Bors, G., De Brouwer, J., Mayo, A., Van der Zee, S., Nicolai, J., & Sins, P. (2022). Traditioneel vernieuwingsonderwijs. JSW,106(8). 

Het vernieuwingsonderwijs maakt substantieel deel uit van het Nederlandse onderwijs, en ook in andere landen neemt de belangstelling ervoor toe. In dit artikel aandacht voor vijf traditionele vernieuwingsstromen: dalton-, montessori-, jenaplan-, vrijeschool- en freinetonderwijs. Hoe verschillen de diverse onderwijsvernieuwers van elkaar?
Open Traditioneel vernieuwingsonderwijs als abonnee van JSW

Themapagina Formatief handelen

Bekijk wat we weten uit onderzoek over het thema Formatief handelen. Met handvatten uit onderzoek, vragen uit de praktijk, praktijkvoorbeelden en verdiepende bronnen.
Open Themapagina Formatief handelen

Naar een nieuw onderwijsconcept? De pilot 10-14-onderwijs

Om te zorgen voor een meer geleidelijke overgang van het primair naar voortgezet onderwijs, is in 2017 de pilot 10-14-onderwijs van start gegaan. Een interessante ontwikkeling, maar het is nog te vroeg om te spreken van een effectieve interventie. Wat is er tot nu toe over bekend uit onderzoek?
Open Naar een nieuw onderwijsconcept? De pilot 10-14-onderwijs

Kwestie van doen: ontwikkeling van kinderen kent geen grenzen

Derks, A., Roozenbeek, J., & Roozenbeek, T. (2020). Kwestie van doen: ontwikkeling van kinderen kent geen grenzen. Utrecht : AVS.
Interviews met medewerkers in het onderwijs, kinderopvang, jeugdzorg. Er is ook met kinderen gesproken. Onderwerp van de interviews was het perspectief en ideeën voor een herontwerp van de kinddiensten. Het doorbreken van kaders wordt als hierbij essentieel gezien. Een belangrijke kern in het boek vormt de bewustwording hieromtrent en het inzetten op ondernemende kwaliteiten van de schoolleider. De schoolleider is aan zet. Systemen verbinden niet, dat doen mensen. Het boek is een perspectief op de ontwikkeling van kinderen door verbinding en herontwerp.

Ken je leerling: praktische inzichten uit onderzoek over toetsen en beoordelen PO

Ros, B., Gulikers, J., & Joosten-ten Brinke, D. (2022). Ken je leerling: praktische inzichten uit onderzoek over toetsen en beoordelen PO. Meppel: Ten Brink. ISBN 9789077866788
Dit boek wil leraren en schoolleiders ondersteunen om observaties, data en toetsen gericht in te zetten en daarmee het leerproces en de kansen van alle leerlingen te bevorderen. De auteurs, onderzoeker, selecteerden twintig kernpublicaties uit de (inter)nationale literatuur over het thema toetsen en beoordelen. De focus ligt in dit boek op inzichten die het dagelijks handelen van leraren kunnen ondersteunen. Aan bod komen onder meer verschillende vormen van observeren en toetsen (formatief, summatief, portfolio’s, rubrics, peerfeedback). Daarnaast tonen vijftien basisscholen hoe zij de theorie vertalen naar de praktijk van het klaslokaal. Met verder lezen-tips met qr-codes.
De papieren versie is nu al te koop, vanaf 28 april hier als pdf beschikbaar