Woorden, waarden en werkelijkheid: leidinggeven aan waardengericht werken in scholen

Andersen, I., Uiterwijk, L. & Van der Vloed, K. (2022). Woorden, waarden en werkelijkheid: leidinggeven aan waardengericht werken in scholen. Huizen: Pica. 136 p. ISBN 9789493209633
De huidige complexe samenleving brengt ingewikkelde vraagstukken de school in. Daarbij is niet altijd meteen duidelijk wat het probleem is en wat het juiste is om te doen, en spelen er vaak diverse, soms tegengestelde belangen een rol. Het vinden van antwoorden en oplossingen op zulke vraagstukken kan dan ook niet gedragen worden door één leraar of door één formele leider. Daarvoor zijn verschillende perspectieven nodig en tegelijkertijd ook gezamenlijkheid en verbinding.
Gedeelde waarden kunnen ondersteunend zijn bij het maken van keuzes. Door met elkaar in gesprek te gaan over impliciete waarden en overtuigingen kunnen in gezamenlijkheid meer gedeelde ideeën verzameld worden die impact hebben op de praktijk. Waardengericht werken is dan ook meer dan het formuleren van gezamenlijke kernwaarden. Het gaat om het in de praktijk inkleuren daarvan op basis van gezamenlijke betekenisgeving.
Woorden, waarden en werkelijkheid is tot stand gekomen op basis van praktijkonderzoeken in het po, vo, mbo en hbo die zijn uitgevoerd door de leden van het lectoraat Leiderschap in het Onderwijs van Penta Nova, academie voor schoolleiderschap, onder leiding van dr. Inge Andersen (lector) en dr. Lisette Uiterwijk-Luijk (associate lector).
Het boek is niet aanwezig in het kenniscentrum en kost 25,- euro

Deep learning spel

Fullan, M., Quinn, J., & McEachen, J. (2022). Deep learning spel: Met collega's in gesprek over onderwijs, vanuit de zes mondiale competenties! Helmond: Onderwijs Maak Je Samen.

Met het Deep Learning Spel (48 kaarten + handleiding) kunnen schoolteams gedachten, standpunten en perspectieven uitwisselen over het onderwijs in relatie tot de zes mondiale competenties. Door middel van verschillende spelvormen kunnen ze discussieren over, en kritisch kijken naar het onderwijs in de eigen school. Dit kan aanleiding zijn tot veranderingen in het onderwijsaanbod of het herzien van de visie en uitwerking van leidende principes en ambities.
Michael Fullan en zijn collega’s hebben een kader ontwikkeld om binnen het primair- en voortgezet onderwijs verdiepend leren vorm te geven. Fullan, Quinn en McEachen onderscheiden zes mondiale competenties, die bij verdiepend leren worden aangewakkerd en ontwikkeld. Deze competenties worden de 6 C's genoemd. Dit zijn een set vaardigheden die leerlingen nodig hebben om goed te kunnen functioneren in de maatschappij. De 6 C's zijn: karakterontwikkeling (character), burgerschap (citizenship), samenwerking (collaboration), communicatie (communication), creativiteit (creativity) en kritisch denken (critical thinking). Dit werken zij uit in de boeken Deep Learning en Deep Learning in de praktijk.

De ultieme gids voor transformatie van je school: Edunext

De Boe, D., & Van de Moortel, P. (2022). De ultieme gids voor transformatie van je school: Edunext. Leuven/Amsterdam: Uitgeverij LannooCampus. ISBN 9789401482721
Boek over schoolontwikkeling. Aan de hand van de methode Edunext wordt uitgelegd hoe een diepe transformatie in de school aangepakt kan worden. Het deelt het veranderingstraject op in drie essentiële fasen: de voorbereidende fase, de implementatiefase en de verduurzamingsfase. Er wordt aandacht besteed aan de vraag hoe ervoor gezorgd kan worden dat elk teamlid deelneemt aan het proces en op welke manier een schoolcultuur gecreëerd kan worden die innovatie en transformatie structureel maakt. Het boek is geïllustreerd met casussen van scholen die met hun transformatietraject aan de slag zijn gegaan.
Het boek is niet aanwezig in het kenniscentrum en kost 29,99

Nationaal programma onderwijs : hoe breng je als schoolleider alle recente ontwikkelingen bij elkaar in een samenhangend plan

Karels, Machiel & Bel, Gerard
In: PO Management. - jrg. 7 (2021), nr. 16 (april) ; p. 35-39
Met lit. opg.
Bespreking van vier hoofdvragen voor schoolleiders om pas op de plaats te maken en te reflecteren:
1. De twee perioden van scholensluiting en afstandsonderwijs: Welke inzichten hebben die opgeleverd?
2 De discussie over ‘leerachterstand’ en mogelijke opgelopen vertraging: welke positie neemt het schoolteam daarbij in?
3. Het Nationaal Programma Onderwijs waarmee 8,5 miljard euro naar de scholen toe komt: hoe wordt er aangekeken tegen de vraag om reparatie versus innovatie?
4. De subsidieregeling ‘Schoolkracht’ waarvoor 4.700 scholen een plan hebben opgesteld en waarvan 95% is uitgeloot: hoe kan dit plan alsnog worden uitgevoerd in de huidige situatie?
Het model van Dimensies van Onderwijs van Wij-Leren kan worden gebruikt als basis voor reflectie-instrument. Voor elk van de dimensies in het model kan worden bekeken waar de school wil staan. Bij het artikel hoort dit reflectie-instrument, deze is aangevuld met vragen die gericht zijn op de ervaringen van het afstandsonderwijs. Elke reflectie wordt afgesloten met de vraag welke veranderthema's het heeft opgeleverd: dit worden de wegwijzers van de schoolontwikkeling. Ook moet er een leerkern worden gekozen aan de hand van een inhoudelijk vak. Op basis hiervan kan een plan rond het Nationaal Programma worden gemaakt, met leerkrachtvaardigheden en de wijze waarop onderwijs is georganiseerd als hoofdthema.
Open Hoe breng je als schoolleider alle recente ontwikkelingen bij elkaar in een samenhangend plan
Open Reflectie-instrument

Handreiking Stap voor stap naar schooleigen doelen

Hoe weet je of je het maximale uit je leerlingen hebt gehaald? En of het onderwijs op je school echt uitdagend is? In samenwerking met SPO Utrecht ontwikkelde de PO-Raad twee jaar geleden een handreiking die je helpt om eigen ambitieuze en realistische schoolnormen te bepalen met behulp van de referentieniveaus voor lezen, taalverzorging en rekenen. Deze handreiking is in oktober 2020 helemaal vernieuwd.
Open Handreiking Stap voor stap naar schooleigen doelen

Anders organiseren met ict : 10 essays over ict in het onderwijs

Zoetermeer : Kennisnet, 2020. - 84 p.
In deze essaybundel, die alle bezoekers van het onderwijscongres OnderwijsInzicht 2019 na afloop ontvingen, wordt de lezer door een aantal sprekers van OnderwijsInzicht aan het denken gezet over onderwijs anders organiseren met ict. In de bundel zijn tien essays te vinden. De bundel bestaat uit de volgende hoofdstukken:

• Tot vrijheid in staat - Daan Roovers 
• Op een zomers terras je cijfers checken - Jente Koopmans 
• De platformisering van het primair onderwijs: sturen of gestuurd worden - José van Dijck en Niels Kerrens 
• Durven aan de te denken : het is tijd voor technology by design - Toine Maes 
• Wees daar waar je leerlingen zijjn - Lucelle Deneer-Comvalius 
• Samen is anders - Larissa Zegveld 
• Acht naïeve vragen - Jeroen Kemperman 
• Speel als bestuurder een strategische rol bij onderwijsinnovatie - Herbert Griffioen 
• Waarom de school geen koekjesfabriek is - Jan Riezebos

Open Anders organiseren met ict

Reflectie op afstandsonderwijs: 12 vragen voor het schoolteam

De periode van afstandsonderwijs vraagt om reflectie op doelen en vormgeving van het onderwijs. Machiel Karels - directeur Wij-leren.nl en onderwijsadviseur - geeft daarvoor een handreiking. Dit is een kans om het proces van schoolontwikkeling te versnellen!
Open Reflectie op afstandsonderwijs

Eensgezind leiding geven : sturen in onderwijsorganisaties vanuit een gedeelde visie

Kees Vreugdenhil, Simon Ettekoven
Meppel : Ten Brink Uitgevers, 2019. - 120 p.
ISBN 9789077866511
Bespreking van het principe 'eensgezind leidinggeven'. Hiermee wordt bedoeld dat er een eenheid wat betreft leidinggeven moet zijn. Het leren en de ontwikkeling van iedereen in de onderwijsorganisatie, van leerlingen tot bestuurders, is hierin de leidraad. Dit is gebaseerd op het gedachtegoed van Alex van Emst. In hoofdstuk 1 wordt beschreven waarom eenheid van leiding geven een belangrijk principe is voor onderwijsorganisaties. In hoofdstuk 2 wordt missie, visie en strategie aan elkaar gekoppeld: wat drijft de organisatie? Wat vormt haar beeld van goed en toekomstgericht onderwijs? Hoe bereik je dat met eensgezind leidinggeven? Welke kenmerken bepalen een professionele cultuur? In hoofdstuk 3 wordt uitgewerkt welk leiderschap bij voorgaande bedoeling past. Daarin worden ook de verschillende functies van managen en leidinggeven behandeld. In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de mogelijkheden en valkuilen van veranderingsprocessen om eensgezind leiding geven te realiseren in de hele onderwijsorganisatie.
Plek in kenniscentrum: Leiderschap 13130-VREU

De basis op orde : werken aan duurzame onderwijskwaliteit

Johan Spitteler
Helmond : Onderwijs Maak Je Samen, 2019. - 120 p.
ISBN 9789079336296
Met 'de basis' wordt in dit boek bedoeld: het fundament waarmee de kwaliteit van de school - onder alle omstandigheden - zichtbaar wordt gemaakt. In het boek worden kwaliteitsbouwstenen en proceselementen beschreven die scholen in staat moeten stellen om flexibel in te spelen op de veranderende omstandigheden. Tegelijk is dit het fundament dat scholen op het spoor zet van toekomstgericht werken. Naast onderwijskwaliteit en -verbetering, gaat het boek ook over leiderschap bij kwaliteitsontwikkeling, over collegiale samenwerking en (her)ontwerpen van leren. Het boek kan ingezet worden bij verbetertrajecten of bij wensgedreven schoolontwikkeling. 
Plek in kenniscentrum: Kwaliteit 26110-SPIT 

Leren verbeteren : op weg naar (nog) beter onderwijs

Leren verbeteren ondersteunt scholen in het voortgezet onderwijs bij het verbeteren van de onderwijskwaliteit. Ze begeleiden bestuurders, schoolleiders en middenmanagers bij het verbeteren van leeropbrengsten en het versterken van het onderwijsleerproces, wanneer deze volgens de Onderwijsinspectie achterblijven, ontoereikend zijn of een waarschuwing of attendering vragen. Leren verbeteren biedt kennis, menskracht en middelen. Zo dragen ze bij aan het verminderen van het aantal scholen met een beoordeling onvoldoende of zeer zwak, en het voorkomen van een dergelijk oordeel bij scholen met een attendering of waarschuwing.
In de rubriek Publicaties zijn verschillende brochures, artikelen, waaiers en praktijkvoorbeelden als pdf te downloaden.
Open de rubriek publicaties op de site Leren verbeteren

De groeischool : leraren en leerlingen ontwikkelen samen een growth mindset

Iris Bunnig, Ferd van den Eerenbeemt, Marcia Goddard
Nieuwolda: Leuker.nu, 2018 . - 94 p.
ISBN 9789463675956
Boek met als doel leraren en leerlingen te helpen (samen) een growth mindset te ontwikkelen om zo leren en schoolontwikkeling vorm te geven. Uitgangspunt van dit boek is dat zowel leerlingen als leraren juist in de context van een school enorm gebaat bij een cultuur met een sterk vertrouwen in het eigen leervermogen: het stimuleert persoonlijke ontwikkeling en het heeft een positief effect op resultaten, op ieder terrein. Dit boek laat aan de hand van het begrip 'growth mindset' zien hoe vertrouwen in het eigen leren versterkt kan worden. Er wrodt uitgelegd wat een growth mindset is en hoe leerlingen en leraren kunnen samenwerken om een school te laten ontstaan waar een growth mindset de natuurlijke houding is. Zo ontstaat De Groeischool: een school waar iedere leerling en leraar wil zijn. In het eerste hoofdstuk van het boek wordt uitgelegd waarom een growth mindset van belang is. In het tweede hoofdstuk wordt ingegaan op de fixed en growth mindset en de growth mindset op school. Het derde hoofdstuk, 'Hoe gedragen wij ons?' gaat onder andere in op de onbewuste en bewuste mens in (inter)actie. In het vierde hoofdstuk wordt besproken hoe individuen gestimuleerd kunnen worden richting een growth mindset en in het vijfde hoofdstuk hoe een school gestimuleerd kan worden richting een growth mindset. Het boek wordt afgesloten met het hoofdstuk 'De groeischool in beeld'.
Prijs: € 19,95

Scholen in verandering : de toekomst als inspiratie

Utrecht : Sardes, 2018. – 57 p.. - (Sardes Special ; 23)
Conferentiebundel Landelijke conferenties primair onderwijs ‘Verbind de school met de toekomst’ op 10 oktober 2018
ISBN 9789055631384
Bundeling van bijdragen die een beeld geven van veranderingen en ontwikkelingen die in 2018 gaande zijn in het primair onderwijs in Nederland. Doel is om na te denken over innovatie; de vraag welke veranderingen en vernieuwingen wenselijk zijn in het primair onderwijs. Ook wordt er ingegaan op hoe dit gerealiseerd kan worden in de scholen van het eigen bestuur of in de eigen school. In deze special wordt geprobeerd ervaringen uit de praktijk en inzichten te beschrijven en te verbinden.
Deze special bevat de volgende onderwerpen:
- Duurzaam veranderen, hoe doe je dat?
- Technologische veranderingen: houdt de leerkracht het bij?
- LAB21: werkplaats voor onderwijsinnovatie
- Kind, media en de rol van de school: pak de regie
- W&T in het basisonderwijs; makkelijker gezegd dan gedaan
- Formatief evalueren in het primair onderwijs
- Motivatie binnenstebuiten: wat drijft leerlingen tot leren?
- De gouden driehoek voor de schoolleider van de toekomst
Deze special wordt op 10 oktober 2018 gepresenteerd tijdens de Landelijke conferentie primair onderwijs Verbind de school met de toekomst. Op de conferentie staan de volgende vragen centraal: Wat vraagt toekomstbestendig onderwijs van de schoolleider en de leerkracht? Welke goede voorbeelden zijn er in het land? En welke kansen bieden technologische ontwikkelingen?
Plek in kenniscentrum: Onderwijsvernieuwing 13130-SCHO

Wijzer over zien en kijken : inventarisatie observatie instrumenten in het PO

Scholen zijn continu in ontwikkeling. Er zijn altijd dingen die beter kunnen en grote veranderingen kun je vaak beter stapsgewijs invoeren. Maar wat vinden we met zijn allen van die ontwikkelingen binnen de school? Om daarachter te komen, ontwikkelde het leerlab Leerling eigenaar leerproces van Leerling 2020 verschillende vragenlijsten voor iedere doelgroep binnen de school.
De geselecteerde instrumenten kunnen gebruikt worden bij een lesobservatie. Van elk instrument wordt het doel beschreven, wat er gemeten wordt, hoe het proces verloopt, hoe het instrument verbonden is met andere instrumenten en wat de externe validatie is. Tot slot wordt er aandacht besteed aan de hoeveel tijd die het gebruik van het instrument in beslag neemt en wat de kosten zijn. Het resultaat is een overzicht dat schoolbesturen en de medezeggenschapsraden wil ondersteunen bij de keuze voor het instrument dat bij hun onderwijsinstelling past.
De lesobservatie-instrumenten zijn geordend in de volgende categorieën:
• Instrumenten gebaseerd op competenties en het bekwaamheidsdossier
• Instrumenten gebaseerd op kwaliteitsbeleid en het toezichtkader van de Onderwijsinspectie
• Instrumenten gebaseerd op Handelingsgericht werken en inzichten uit orthopedagogie
• Instrumenten met als aangrijpingspunt de leraar-leerling- interacties
• Instrumenten gebaseerd op de verschillende kernvakken en directe instructiemodellen
• Instrumenten die verschillende invalshoeken combineren
• Instrument vanuit IT ontwikkeld
Open de vragenlijsten